Tầm nhìn AI của Sam Altman

Sam Altman nói rằng thanh uranium trong văn phòng ông chẳng có gì phải lo ngại cả. Nằm sừng sững trên bàn làm việc của ông tại trụ sở OpenAI ở San Francisco như một thanh “thịt bò khô Slim Jim” màu mun mập lùn, đây có lẽ là món đồ gây kinh ngạc nhất trong bộ sưu tập những phát minh lịch sử ấn tượng mà ông đã tích cóp qua nhiều năm. “Đó là uranium nghèo,” ông thản nhiên nói về thanh uranium-238, cùng loại nguyên tố được dùng để tạo ra năng lượng hạt nhân. “Nó không làm anh phơi nhiễm đâu.” Ông khua nhẹ một chiếc máy đo phóng xạ lên trên thanh uranium để chứng minh cho lời nói của mình.

“Anh tạo ra một khám phá lớn trong vật lý và… về cơ bản là mở khóa nguồn năng lượng vô tận,” ông nói về thanh uranium. “Chúng ta từng không biết gì về điều này, rồi đưa ra thuyết rằng một thứ như thế là khả thi. Chỉ vài thập kỷ sau, họ đã chế tạo được bom nguyên tử. Thật là một điều điên rồ và nhanh chóng.”

“Tôi luôn cảm thấy kinh ngạc trước việc mỗi thế hệ lại xây dựng thêm một tầng giàn giáo mới,” ông nói về tiến trình phát triển của công nghệ. “Chúng ta thực sự đang được chứng kiến điều đó ngay lúc này.”

Dù thanh uranium rất đáng nhớ, nhưng một món đồ ấn tượng khác trong bộ sưu tập của Altman lại là chiếc chip GPU cũ. Chính nó đã huấn luyện một phiên bản sơ khai của mô hình đứng sau sản phẩm mang tính biểu tượng của OpenAI, ChatGPT, thứ đã đưa AI vụt sáng thành tâm điểm vào tháng 11.2022 và kích hoạt một phản ứng dây chuyền của sự đổi mới, mà sau này có thể hóa ra cũng mang tính chuyển đổi sâu sắc như cuộc cách mạng công nghiệp.

Nước Mỹ vốn có một lịch sử lẫy lừng về những nhà cách tân đại tài – những người không được ghi danh nhờ việc tạo ra  phát minh mới, mà bởi thành tựu trong việc đưa những công nghệ tiên phong vào đời sống thường nhật bằng ý chí sắt đá và trí tuệ sắc sảo.

Những cái tên điển hình có thể kể đến như Steve Jobs, Bill Gates hay Elon Musk. Thực tế, Thomas Edison không phải là người phát minh ra bóng đèn điện. Thành công của ông, hay chính xác hơn là của đội ngũ cộng sự, nằm ở việc cải tiến dây tóc bóng đèn để kéo dài tuổi thọ thiết bị, sau đó thực hiện các chiến lược tiếp thị táo bạo để đưa sản phẩm này phủ sóng thị trường.

Altman thuộc mẫu người đó. Ông ấy giống một nhà đầu tư và người thúc đẩy tiến độ hơn là một kỹ sư hay nhà khoa học. Tầm nhìn của ông không nằm ở việc hoàn thiện các sản phẩm tiêu dùng – mà là xây dựng những hệ thống nền tảng mà toàn bộ nền kinh tế có thể sớm phải phụ thuộc vào.

ChatGPT hiện có hơn 800 triệu người dùng hàng tuần. OpenAI, với doanh thu hơn 13 tỷ USD vào năm ngoái, gần đây đã được định giá ở mức 500 tỷ USD (Altman không có cổ phần trực tiếp trong công ty, nhưng các khoản đầu tư khác giúp ông sở hữu khối tài sản ước tính khoảng 3 tỷ USD.) Được truyền cảm hứng từ OpenAI, các tập đoàn công nghệ lớn có thể đổ khoảng 500 tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và chip AI trong năm nay. Tại thời điểm này, đây có lẽ là công ty quan trọng nhất thế giới.

Chính điều đó đã biến Altman, hiện 40 tuổi, trở thành đối tượng của những lời ca tụng không ngớt. Giám đốc điều hành Disney, Bob Iger, nhận xét rằng Altman có khả năng “nhìn thấu tương lai”. Nhà đồng sáng lập Airbnb, Brian Chesky, gọi ông là “một trong hai người tham vọng nhất mà tôi từng biết” (người còn lại là Musk).

Huyền thoại thiết kế của Apple, Jony Ive, nhận xét một cách đầy bí ẩn rằng Altman “thoải mái đối diện với những điều chưa biết, nhưng ông không hề hời hợt với trách nhiệm của mình”. Trong khi đó, nhà đầu tư mạo hiểm danh tiếng Paul Graham (cựu cố vấn của Altman tại vườn ươm khởi nghiệp Y Combinator) lại đưa ra một cái nhìn trần trụi hơn: “Cậu ấy rất giỏi trong việc thuyết phục người khác. Cậu ấy giỏi khiến mọi người làm theo những gì mình muốn.”

Dù có giọng nói nhẹ nhàng cùng phong thái điềm tĩnh đặc trưng của người vùng Trung Tây (Hoa Kỳ), Altman lại giống như một “kẻ rao hàng” trong lĩnh vực AI. Những dự đoán đầy táo bạo của ông về sự tăng trưởng theo cấp số nhân của công nghệ này cần phải trở thành hiện thực – không chỉ để chứng minh giá trị vốn hóa của OpenAI là hợp lý, mà còn để bảo đảm cho những ván cược khổng lồ về kinh tế và xã hội đang hình thành xung quanh. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu ông có thực sự biết cách để đạt được điều đó hay không. Liệu ông có thể hiện thực hóa một tương lai to lớn, thần tốc và tốn kém như những gì ông hằng mô tả?

Forbes đã theo dõi Altman trong hơn một thập kỷ qua, người hiện đứng thứ sáu trong danh sách những nhà đổi mới vĩ đại nhất còn sống của Mỹ. Năm 2015, ông là gương mặt nổi bật trong danh sách Forbes 30 Under 30 đầu tiên ở lĩnh vực vốn mạo hiểm, khi đó là nhà lãnh đạo 29 tuổi vừa mới nhậm chức của Y Combinator. “Thật tuyệt vời khi bạn có thể lập một danh sách các vấn đề của thế giới và sau đó tài trợ cho các công ty để giải quyết chúng,” ông từng chia sẻ với Forbes.

Nếu chỉ nhìn qua lăng kính của những danh mục đầu tư đó, Altman là một nhà lãnh đạo kinh doanh đầy tham vọng, người đang tỉ mỉ kiến tạo nên tầm nhìn của mình về tương lai. Khi kỷ nguyên di động dần định hình vào những năm 2010, Altman đã có những bước đi tiên tri khi hậu thuẫn cho hàng loạt công ty – ví dụ như đầu tư 15.000 USD để đổi lấy 2% cổ phần của “gã khổng lồ” thanh toán Stripe khi nó còn chưa có tên gọi, hay dẫn dắt vòng gọi vốn trị giá 50 triệu USD vào Reddit năm 2014 – những cái tên mà sau này đã trở thành trụ cột của nền kinh tế ứng dụng.

Với AI, ông ấy đang lặp lại chiến lược đó một lần nữa. Ngoài OpenAI là cái tên hiển nhiên, còn có Helion, công ty đang nỗ lực khai thác nguồn năng lượng gần như vô tận từ nhiệt hạch (loại năng lượng cung cấp sức mạnh cho mặt trời); và Oklo, đơn vị đang phát triển các lò phản ứng phân hạch hạt nhân truyền thống hơn nhưng với quy mô nhỏ hơn và có tính mô-đun. Cả hai đều có thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện năng khổng lồ của AI.

Tiếp đó là World (trước đây là Worldcoin), dự án phát triển công nghệ cung cấp “bằng chứng nhân dạng” trong một thế giới mà các sản phẩm giả mạo (deepfake) từ AI đang trỗi dậy. Ngoài ra còn có Merge Labs vừa mới thành lập, tập trung vào lĩnh vực điện toán thần kinh (neural computing). Thông qua một tổ chức phi lợi nhuận mang tên OpenResearch, Altman đã hậu thuẫn cho một trong những thử nghiệm lớn nhất tại Mỹ về thu nhập cơ bản vô điều kiện (UBI) – một nỗ lực nhằm cung cấp cho mọi công dân một khoản lương nhỏ, đảm bảo và không kèm điều kiện, coi đó như một giải pháp tiềm năng cho những biến động kinh tế mà AI có thể gây ra.

“Tôi nghĩ mình có khả năng đặc biệt tốt trong việc dự phóng nhiều thứ – về những gì sẽ xảy ra trong nhiều năm hoặc vài thập kỷ tới – và hiểu được cách mà chúng sẽ tác động qua lại lẫn nhau,” ông nói. Một số người giỏi dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Những người khác lại thấy được cách các thế giới khác nhau sắp sửa giao thoa. “Nhưng sự kết hợp của cả hai khả năng đó chính là thế mạnh riêng của tôi.”

• • •

CÂU CHUYỆN QUÁ KHỨ của Altman vốn đã được kể lại nhiều lần: lớn lên ở St. Louis, một nơi hoàn toàn khác biệt với Thung lũng Silicon, ông từng là một cậu nhóc “mọt sách” bị mê hoặc bởi khoa học, năng lượng và trí tuệ nhân tạo. “Cả đời tôi chỉ bị ám ảnh bởi vài ý tưởng nhất định,” ông nói. Những ý tưởng đó vẫn chưa hề thay đổi “kể từ khi tôi khoảng 18 tuổi.”

Altman đặt chân đến Stanford vào năm 2003 với ý định nghiên cứu về AI, ngay tại thời điểm mà xu hướng thời đại lại đang nghiêng về Web 2.0. Trong năm thứ hai đại học, ông đã giành chiến thắng trong một cuộc thi lập kế hoạch kinh doanh cho dự án mà sau này trở thành startup đầu tiên của mình, Loopt, một ứng dụng điện thoại để chia sẻ vị trí với bạn bè. Đó cũng là lúc ông lần đầu nghe nói về Y Combinator (YC). Ông đã bắt chuyến bay đêm đến Boston để phỏng vấn nhà sáng lập Paul Graham. “Tôi nhớ mình đã nghĩ rằng, Bill Gates hẳn cũng từng giống như thế này,” Graham hồi tưởng về cuộc gặp đầu tiên của họ.

Graham ấn tượng đến mức khi ông quyết định lùi về phía sau vào năm 2014, ông đã chọn Altman, khi đó mới chỉ 28 tuổi, để điều hành nơi này. Lý do là gì? “Sam luôn đạt được những gì cậu ấy muốn,” Graham nói. “Vì vậy, nếu cách duy nhất để Sam thành công trong cuộc sống là đưa YC thành công, thì chắc chắn YC sẽ thành công.”

Tại YC, Altman đã thử sức trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng ông đặc biệt say mê một dự án phụ: một tổ chức nghiên cứu AI mang tên OpenAI. Được thành lập vào năm 2015 dưới hình thức phi lợi nhuận, OpenAI nỗ lực tạo ra AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát) – về cơ bản là loại AI có thể “tư duy” như con người. Đích thân Altman đã chiêu mộ Greg Brockman (khi đó là CTO của Stripe) và nhà nghiên cứu AI lừng danh Ilya Sutskever (người nổi tiếng với những công trình tiên phong về mạng thần kinh) về làm đồng sáng lập – đồng thời thuyết phục được Elon Musk, một trong những thần tượng của ông lúc bấy giờ, hỗ trợ 38 triệu USD.

Sự tập trung của Altman dành cho OpenAI sớm trở nên mê muội đến mức cực đoan, biến Y Combinator từ một sứ mệnh mà Graham kỳ vọng trở thành một sở thích dần mờ nhạt. Năm 2019, Graham và đồng sáng lập YC, Jessica Livingston, đã vô cùng kinh ngạc khi đọc được một thông cáo báo chí tuyên bố Altman là CEO của một chi nhánh mới hoạt động vì lợi nhuận của OpenAI. Livingston đã yêu cầu ông phải cam kết lại với YC hoặc là từ chức.

“Có những lời chỉ trích đích đáng về việc đó,” hiện tại Altman thừa nhận. “Khi tôi nhận thấy OpenAI sẽ thành công và bản thân thì đang điều hành cả hai nơi, tôi kiểu như: ‘Mình có thể giả vờ rằng mình vẫn còn quan tâm đến YC nhiều như trước, nhưng [OpenAI] mới là sứ mệnh của đời mình và mình cần phải dồn sức cho nó.’”

Đây không phải lần đầu tiên ưu tiên của Altman đi ngược lại lợi ích của các đồng nghiệp. Chỉ vài ngày trước lễ Tạ ơn năm 2023, ông đã bị hội đồng quản trị phi lợi nhuận của OpenAI sa thải vì lý do không “trung thực một cách nhất quán”. Người dẫn đầu cuộc “đảo chính” này chính là nhà đồng sáng lập Sutskever, người đã báo cáo với hội đồng rằng “Sam thể hiện một kiểu hành xử dối trá lặp đi lặp lại” và cáo buộc ông “gây ra sự hỗn loạn, bắt đầu quá nhiều dự án mới và chia rẽ mọi người” để theo đuổi các mục tiêu cá nhân.

Altman đã được phục chức chỉ năm ngày sau đó, sau một chuỗi những sự kiện có lẽ là vở kịch doanh nghiệp lố bịch nhất trong lịch sử Thung lũng Silicon – một câu chuyện dài kỳ chứng kiến cảnh nhân viên OpenAI nổi loạn và đe dọa nghỉ việc tập thể nếu Altman không quay lại, Microsoft đột ngột can thiệp để chiêu mộ ông, và những tin đồn về một mô hình AI mới quyền năng đến mức gây sợ hãi cho những ai từng chứng kiến nó.

Tất cả những điều này diễn ra giữa một vòng xoáy chóng mặt của những cáo buộc về sự dối trá và thiếu thận trọng. Một cuộc điều tra của hội đồng quản trị sau đó đã kết luận rằng Altman thực sự là nhà lãnh đạo phù hợp cho OpenAI, nhưng sự cố này đã để lại một vết nhơ không thể tẩy xóa trong danh tiếng của ông.

Mọi chuyện càng trở nên tồi tệ hơn khi ba năm trước đó, một cuộc tranh giành quyền lực nội bộ đã khiến một nhóm nhân viên cấp cao của OpenAI, bao gồm hai anh em Dario và Daniela Amodei, tách khỏi công ty để thành lập Anthropic – một đối thủ cạnh tranh luôn quảng bá sự tập trung đặc biệt vào an toàn AI. Hiện được định giá khoảng 350 tỷ USD với doanh thu năm 2025 đạt khoảng 4,5 tỷ USD, Anthropic đã trở thành một trong những đối thủ đáng gờm nhất của OpenAI.

Thậm chí còn dễ “bùng nổ” hơn cả cuộc đào tẩu của Anthropic chính là quyết định tái cấu trúc tổ chức của OpenAI để thêm vào một nhánh hoạt động vì lợi nhuận. Bước đi này cho phép OpenAI vận hành giống như một công ty điển hình và tiếp nhận vốn từ các nhà đầu tư, bao gồm khoản đầu tư then chốt trị giá 13 tỷ USD từ Microsoft bắt đầu vào năm 2019. Musk đã kịch liệt phản đối và rời đi để phản đối, đồng thời không nhận bất kỳ cổ phần nào trong thực thể vì lợi nhuận này.

Dù có rất nhiều lời đồn đoán về những âm mưu nội bộ, nhưng trong một đơn kiện, Musk tuyên bố rằng ông rời đi vì OpenAI đã từ bỏ sứ mệnh ban đầu là tạo ra AI vì lợi ích nhân loại để chuyển sang tối đa hóa lợi nhuận. Ngược lại, OpenAI khẳng định rằng ông rời đi vì công ty không trao quyền kiểm soát thực thể vì lợi nhuận cho ông. Musk nhanh chóng xoay xở và thành lập đối thủ cạnh tranh xAI vào năm 2023, hiện được định giá 250 tỷ USD. Vụ kiện dự kiến sẽ được đưa ra xét xử vào mùa xuân này. “Đó không phải là cách tôi muốn sử dụng quỹ thời gian của mình. Nhưng tôi cảm thấy tự tin về vị thế của chúng tôi,” Altman nói.

Mặc dù Altman cảm thấy việc thành lập một nhánh vì lợi nhuận là cần thiết để OpenAI phát triển mạnh mẽ, nhưng không có gì phải bàn cãi rằng điều đó cũng mang lại lợi ích cho chính ông. Nó củng cố tầm ảnh hưởng và quyền lực của ông – dù điều gây khó hiểu cho những người chỉ trích là nó không hề làm tăng thêm tài sản của ông. Altman không có cổ phần trực tiếp trong OpenAI khi nó được thành lập và hiện tại vẫn vậy, mặc dù ông hoàn toàn có thể nắm giữ một phần trong quá trình tái cấu trúc.

Tại sao ư? “Tôi không biết nữa. Tôi không có một câu trả lời thực sự xác đáng,” ông nói. “Có lẽ tôi nên [nhận lấy cổ phần], chỉ để tôi không bao giờ phải trả lời câu hỏi đó nữa.” Ông nói thêm rằng việc thiếu đi quyền sở hữu này “là một điều cực kỳ gây bối rối và là nguồn cơn tạo ra những thuyết âm mưu điên rồ”.

Cuộc tái cấu trúc này đã biến Musk, người từng là thần tượng của Altman, trở thành một kẻ thù không đội trời chung. Musk ngay lập tức sử dụng xAI để xây dựng một đối thủ cạnh tranh với ChatGPT mang tên Grok. Được quảng bá là một mô hình AI “tìm kiếm sự thật”, nhưng Grok lại đang lún sâu vào một đầm lầy tranh cãi không hồi kết vì lặp lại những luận điệu sai lệch về nạn diệt chủng người da trắng, tự gọi mình là “MechaHitler” và rõ ràng đã tạo ra các hình ảnh khiêu dâm trẻ vị thành niên (công ty sau đó đã phải xin lỗi).

“Tôi ước gì họ làm mọi thứ theo cách khác. Thật điên rồ khi thấy ông ấy dành quá nhiều thời gian để tấn công chúng tôi,” Altman nói, phàn nàn về những lời buộc tội của Musk rằng OpenAI hoạt động không an toàn. “Trong khi đó, chính ‘nhà’ của họ thì lại liên tục bị ‘cháy’ bởi những vấn đề tương tự.”

• • •

MẶC DÙ KHUYNH HƯỚNG lao về phía trước với những ý tưởng khiến mình phấn khích đôi khi đẩy Altman vào rắc rối, nhưng đó cũng chính là cột trụ tạo nên thành công của ông.

Hãy lấy ví dụ về việc ra mắt ChatGPT. Vào năm 2022, ban lãnh đạo của OpenAI đã do dự về việc phát hành mô hình này ra công chúng, với lập luận rằng tốt hơn là nên đợi một phiên bản mạnh mẽ hơn. Chính Altman là người đã thuyết phục họ ra mắt vào thời điểm đó. “Sam kiểu như là: ‘Hãy cứ thử đưa nó ra ngoài xem sao’,” Brockman, đồng sáng lập kiêm chủ tịch của OpenAI, kể lại. Đêm trước ngày ra mắt, ông nhớ lại cảnh cả nhóm cùng đưa ra những dự đoán về kết quả. “Tôi đã nghĩ nó chỉ là một hiện tượng sớm nở tối tàn,” hiện tại ông thừa nhận. “Nhưng Sam thì luôn giữ vững niềm tin của mình.”

Như giá trị vốn hóa của OpenAI và các dự báo về quy mô thị trường AI đã chứng minh, thời điểm ra mắt đó không thể nào tốt hơn được nữa. Ông ấy là người “có tư duy tiến bộ đến mức cực đoan,” Iger của Disney nhận xét về Altman. “Đó là sự kết hợp của cả tính kiên nhẫn lẫn sự nôn nóng.”

Còn một yếu tố khác cũng đang vận hành ở đây: Altman rất am hiểu lịch sử. Sự thôi thúc giải phóng sản phẩm nhanh chóng của ông được hình thành từ việc nghiên cứu Xerox PARC, phòng thí nghiệm nghiên cứu huyền thoại tại Thung lũng Silicon, nơi nổi tiếng với việc phát minh ra giao diện người dùng đồ họa hiện đại, máy in laser và chuột máy tính, nhưng lại thất bại trong việc thương mại hóa bất kỳ thứ nào trong số đó. “Bạn phải có một động cơ kinh tế trong chu kỳ phát triển,” Altman nói. “Tôi nghĩ có lẽ đã có rất nhiều đổi mới vĩ đại không bao giờ bước ra khỏi phòng thí nghiệm chỉ vì ai đó đã không nỗ lực để đưa chúng đến tận tay người dùng.”

Đó cũng là điều mà ông đang nỗ lực thực hiện ngay lúc này. Giao diện văn bản sơ khai của ChatGPT thực chất có nguồn gốc từ Eliza, một chatbot từ những năm 1960, thứ vốn nổi tiếng (và cũng đầy tai tiếng) vì việc giả danh một bác sĩ tâm lý một cách vụng về. Altman muốn phát minh ra một hình mẫu hoàn toàn mới: những thiết bị giúp AI trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta.

Để đạt được mục tiêu đó, vào tháng 7.2025, OpenAI đã mua lại IO, công ty phần cứng của Jony Ive (nhà thiết kế huyền thoại của iMac, iPhone và Apple Watch) với giá 6,5 tỷ USD. “Sam hiểu rằng giao diện người dùng không phải là món đồ trang trí,” Ive nói. “Nó định nghĩa trải nghiệm của con người.”

Altman bị mê hoặc bởi dự án này, nhưng ông cũng khăng khăng từ chối mô tả chi tiết về nó dẫu đội ngũ thực hiện dự án đang làm việc tại một văn phòng bí mật ở quận North Beach, San Francisco. Ông nói về nó với một sự trừu tượng bí hiểm và mơ hồ: Ông hình dung ra một “gia đình” các thiết bị tiện ích có khả năng “nhận biết bối cảnh cực độ và hỗ trợ chủ động”. Có thể sẽ có một “người bạn đồng hành nhỏ bé thân thiện” luôn quan sát bạn, giúp đẩy nhanh các tác vụ một cách hữu ích và cải thiện trải nghiệm sống hằng ngày của bạn nói chung.

Có lúc, ông mô tả một thiết bị có khả năng tự tay chọn ra bộ sưu tập các kỷ vật hoàn hảo mà ông đã khoe trước đó. “Nó sẽ nói rằng: ‘Tôi biết Sam gần đây đang suy nghĩ về điều gì, cậu ấy có khả năng đang phấn khích về điều gì,’” ông nói. “Tôi cũng đã quan sát thấy mắt của cậu ấy đang hướng về đâu trong căn phòng.”

Tất cả những điều này cũng có thể chỉ là tung hỏa mù. Altman vốn nổi tiếng dễ bị xao nhãng bởi những ý tưởng mới mẻ đầy hấp dẫn. Và thách thức trong việc thai nghén những thiết bị có thể định nghĩa lại trải nghiệm của con người không phải là không có rủi ro.

Thung lũng Silicon vốn đầy rẫy những thất bại “thay đổi thế giới” – như xe điện Segway, dự án thực tế tăng cường đầy hứa hẹn nhưng gây thất vọng tràn trề của Magic Leap, và gần đây nhất là chiếc ghim trợ lý AI đeo cho người ngớ ngẩn của Humane (một công ty cũng do Altman hậu thuẫn). “Nó có thể sẽ thất bại thảm hại,” Altman thừa nhận. “Trong lịch sử, không có nhiều lần con người thực sự tìm ra được một giao diện máy tính mới về mặt nền tảng.”

Nó cũng có thể gây hại. OpenAI đã bị chỉ trích vì tung ra các sản phẩm mà không có quy trình kiểm thử an toàn đúng mực, và vì đưa ra các tính năng ưu tiên mức độ tương tác hơn là sức khỏe tâm lý của người dùng. Công ty đã bị nêu tên trong nhiều vụ kiện về cái chết oan uổng, cáo buộc rằng ChatGPT đã trực tiếp khuyến khích và/hoặc tạo điều kiện cho các hành vi tự làm hại bản thân và tự sát. Nhiều người lập luận rằng những trung tâm dữ liệu khổng lồ làm nền tảng cho ChatGPT là những “cơn ác mộng” về môi trường vì ngốn quá nhiều điện năng và tiêu thụ lượng nước khổng lồ. OpenAI luôn nhanh chóng đưa ra những lời xin lỗi và cam kết sẽ làm tốt hơn, nhưng thật khó để không nhận thấy một mô thức đang dần lộ diện.

• • •

VÀO THÁNG 12, Altman và Iger đã khiến cả Thung lũng Silicon lẫn Hollywood phải kinh ngạc khi công bố một thỏa thuận cho phép OpenAI cấp phép sử dụng các nhân vật từ vũ trụ Disney, bao gồm chuột Mickey, Darth Vader và Lọ Lem, để sử dụng trong ứng dụng Sora của OpenAI, một công cụ sử dụng AI để tạo ra các video thực tế từ những câu lệnh đơn giản nhất. Đây là một liên minh gây kinh ngạc, bởi Disney vốn nổi tiếng là cực kỳ khắt khe trong việc bảo vệ sở hữu trí tuệ của mình, còn Hollywood nói chung lại coi AI là một mối đe dọa mang tính sống còn.

Được thảo luận trong hơn một năm, thỏa thuận này cho phép Disney, cùng với các quyền lợi khác, được đưa các video do Sora tạo ra lên dịch vụ phát trực tuyến Disney+. Nó cũng chứng kiến việc Altman thuyết phục được gã khổng lồ giải trí thực hiện khoản đầu tư cổ phần trị giá 1 tỷ USD vào OpenAI, mang lại cho “con quái vật” AI này sự ủng hộ mang tính biểu tượng “nhiệm màu” nhất từ Hollywood. “Sam muốn điều đó như một dấu hiệu của sự tin tưởng và, về cơ bản, là để củng cố mối quan hệ đối tác,” Iger nói. “Và để tạo ra một tình thế mà Disney có ‘nhiều phần trách nhiệm gắn liền với lợi ích’ hơn một chút”.

Điều này cũng nói lên tầm ảnh hưởng của Altman, thứ đã phình to cùng với sự lớn mạnh của OpenAI. Vào ngày làm việc trọn vẹn đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, Altman đã xuất hiện tại Nhà Trắng bên cạnh Trump, đồng sáng lập Oracle Larry Ellison và Masayoshi Son, nhà đầu tư công nghệ kiêm tỷ phú của Softbank, để công bố dự án Stargate. Đây là một cam kết táo bạo trị giá 500 tỷ USD nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng AI tại Mỹ. Đó là một bước đi phô trương, phù hợp với một vị tổng thống theo chủ nghĩa tối đa và một nhà đầu tư ưa mạo hiểm như Son. Nhưng chính Altman mới là người muốn tiến xa hơn nữa. “Chúng tôi đã thảo luận, và cậu ấy nói rằng ‘càng nhiều càng tốt’,” Son chia sẻ với Forbes. 

Altman nói rằng Trump là một người dễ làm việc cùng khi thảo luận về vấn đề AI, mặc dù các chính sách mang tính chủ nghĩa dân tộc của chính quyền này không hoàn toàn đồng nhất với quan điểm của cá nhân ông hay OpenAI. “Công việc của ông ấy là đảm bảo rằng nước Mỹ giành chiến thắng. Còn tôi xem sứ mệnh của chúng tôi là dành cho toàn nhân loại,” Altman chia sẻ. “Có một sự đối lập nhất định ở đó.”

Dẫu vậy, khi OpenAI đang thực hiện một cuộc “thâu tóm” quy mô lớn để chiếm lĩnh tương lai, cũng có một số điểm tương đồng trong xu hướng bành trướng của cả hai bên. Bên cạnh ChatGPT, Sora và bất cứ thứ gì mà Jony Ive thực sự đang nghiên cứu, công ty này còn đang chế tạo một loại chip AI tùy chỉnh, một ứng dụng mạng xã hội để cạnh tranh với X và thậm chí đang cân nhắc về các robot nhân hình làm việc trong nhà máy.

Vào tháng 1, OpenAI đã công bố một bộ công cụ phần mềm dành cho các tổ chức y tế và một mô hình kinh doanh miễn phí có hỗ trợ quảng cáo cho ChatGPT. Giám đốc nghiên cứu của OpenAI, Mark Chen, chia sẻ với Forbes rằng trong năm tới, công ty hy vọng sẽ phát triển được một “nghiên cứu sinh” AI có khả năng giúp đội ngũ của ông đẩy nhanh các ý tưởng của mình.

Những người chỉ trích nhìn vào tất cả những điều này và cho rằng Altman chỉ đang cố gắng biến OpenAI trở thành một thực thể “quá lớn để có thể sụp đổ”, một lập luận mà các đồng minh của ông bác bỏ. “Tôi không nghĩ có một kế hoạch bí mật nào ở đây cả,” chủ tịch OpenAI Bret Taylor nói. “Mọi người chỉ đơn giản là đang rất phấn khích về tác động của AI đối với nhân loại.”

Graham nghĩ rằng đó đơn giản là bản tính của Altman. “Nếu cậu ấy thấy một cơ hội nào đó chưa được khai thác, cậu ấy sẽ rất khó lòng mà bỏ qua nó,” ông nói, đồng thời lưu ý rằng người học trò cũ của mình có một “điểm yếu” đặc biệt dành cho những thứ đang bị định giá thấp hơn giá trị thực. “Tôi cá là cậu ấy đang thấy rất khó để cưỡng lại việc thu mua bất động sản thương mại tại San Francisco.”

Altman nắm giữ cổ phần tại hơn 400 công ty, một con số gợi lên sự thiếu tập trung nhất định. Nhiều nhân viên của OpenAI chia sẻ với Forbes rằng họ lo sợ công ty đang cố gắng làm quá nhiều việc trong thời gian rất ngắn. Họ lo ngại về khả năng duy trì vị thế dẫn đầu trong cuộc đua mô hình AI, đặc biệt là sau khi GPT-5 ra mắt và bị phần lớn giới công nghệ đánh giá là một sự thất vọng. Và họ đã bị chấn động khi Apple chọn các mô hình AI của Google để vận hành thế hệ Siri tiếp theo, một thỏa thuận mà lẽ ra OpenAI không được phép để mất, bởi trước đó họ đã là đơn vị cung cấp nền tảng cho dịch vụ Apple Intelligence của gã khổng lồ iPhone này. 

Về phần mình, Altman khẳng định ông tập trung “110%” vào OpenAI và sứ mệnh cốt lõi là đạt được AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát), một khái niệm vốn được định nghĩa một cách mơ hồ đến mức tiện lợi, và có thể còn cách xa chúng ta từ 3 năm, 30 năm hoặc là… mãi mãi. Tại một thời điểm trong cuộc trò chuyện, ông đơn giản là tuyên bố chiến thắng: “Về cơ bản, chúng tôi đã xây dựng được AGI, hoặc ít nhất là đã tiến rất gần đến nó.”

Khi được nghe về khẳng định này, CEO Satya Nadella của Microsoft đã đưa ra một cái nhìn thực tế để “kiểm chứng” vấn đề. “Tôi không nghĩ rằng chúng ta đã tiến gần đến AGI,” ông vừa nói vừa cười nhẹ. “Chúng tôi đã có một quy trình thẩm định bài bản. Việc công bố nó không phụ thuộc vào việc Sam hay tôi tự mình tuyên bố.”

Ngay cả khi là một trong những đối tác quan trọng nhất của OpenAI, Nadella thừa nhận giữa hai công ty có những “ma sát” tự nhiên khi cùng cạnh tranh trong lĩnh vực AI. “Sẽ có những vùng xám,” ông nói. “Vì vậy, thuật ngữ ‘vừa là bạn vừa là thù’, tôi nghĩ, là một cách hay để mô tả [mối quan hệ này].”

Vài ngày sau, Altman đã tiết chế lại những phát biểu của mình. “Tôi muốn nói điều đó như một sự khẳng định về mặt tinh thần, chứ không phải theo nghĩa đen,” ông nói. Việc đạt được AGI, ông thừa nhận, sẽ đòi hỏi “rất nhiều đột phá ở quy mô vừa. Tôi không nghĩ rằng chúng ta cần thêm một cú đột phá khổng lồ nào nữa.”

Sự kiên định của CEO OpenAI trong việc mở rộng quy mô ngay lập tức và quyết liệt thường vấp phải sự chỉ trích. Hãy nhìn vào cam kết gây chấn động dư luận của ông khi dự định chi 1,4 nghìn tỷ USD (phần lớn cho chip AI và các trung tâm dữ liệu) trong 8 năm tới. Trong tâm trí ông, việc cần số tiền và năng lực tính toán khổng lồ như vậy để bắt kịp tốc độ tăng trưởng theo cấp số nhân của AI là điều “hiển nhiên”. “Thế nhưng phần còn lại của thế giới thì lại kiểu: ‘Thực tế tài chính đâu rồi?’. Và tôi không nghĩ mình là người giỏi nhất trong việc cân bằng hai góc nhìn đối chọi đó trong đầu,” ông thừa nhận.

Altman có một kế hoạch kế nhiệm khá đơn giản cho OpenAI: giao lại công ty cho một mô hình AI. Nếu mục tiêu là đưa trí tuệ nhân tạo trở nên tiên tiến đến mức nó có thể điều hành các công ty, ông đặt câu hỏi, vậy thì tại sao không phải là công ty của chính ông? “Tôi sẽ không bao giờ cản trở điều đó,” ông nói. “Tôi nên là người sẵn lòng thực hiện điều đó nhất.”

Và sau đó thì sao?

Ông nói rằng mình không còn tham vọng nghề nghiệp nào khác ngoài OpenAI, với một ngoại lệ duy nhất: Trong một thế giới hậu AGI (sau khi trí tuệ nhân tạo tổng quát đã xuất hiện), ông có thể sẽ tìm thấy niềm đam mê trong một loại hình công việc mới chưa từng tồn tại ở hiện tại. “Những điều tôi thực sự muốn đạt được, tôi phần lớn đã hoàn thành rồi,” ông nói. “Tôi cảm thấy như mình đang chơi ở những ‘màn thưởng thêm’ tại thời điểm này.” 

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 3.2026