Tốc độ và chìa khóa chiến thắng trong kỷ nguyên AI

Ít sự đổi mới nào trong đua xe thể thao ấn tượng như khí động học hiệu ứng mặt đất. Nó viết lại các kỷ lục đua không phải bằng tăng sức mạnh thô mà tái thiết kế hệ thống bên dưới xe. Với doanh nghiệp đang biến động do sự xuất hiện của AI, năng lượng và bất ổn địa chính trị, nhu cầu tăng tốc thay đổi vô cùng quan trọng. Do đó, “Speed of Change” (tốc độ thay đổi) là chủ đề không thể phù hợp hơn của hội nghị CEO toàn cầu do Forbes tổ chức ở Singapore vào tháng 10 tới.

Chuyện hiệu ứng mặt đất (ground effect) mang đến bài học về cách tạo ra và duy trì lợi thế. Nỗ lực đầu tiên vào năm 1966 là một cánh gió (spoiler) có hình dạng kỳ lạ gắn vào sau xe có tên Chaparral, để tạo ra lực ép xuống. Cánh gió, tác phẩm của nhà thiết kế ô tô người Mỹ Jim Hall, giúp xe đạt tốc độ nhanh hơn khi vào cua, nhưng cái giá phải trả cũng cao: trọng lực và lực cản tăng, bộ phận dễ hỏng và lo ngại về an toàn.

Dù cánh gió của Jim Hall chưa hoàn thiện, nhưng ý tưởng hiệu ứng mặt đất vẫn được xem là thành công. Những năm 1970, người sáng tạo ra Lotus F1 là Colin Chapman đã thành công hơn bằng cách định hình phần gầm xe để tăng tốc luồng không khí cũng như tạo ra áp suất thấp bên dưới, giúp tạo ra độ bám đường cực lớn với ít lực cản. Tốc độ đua trung bình tăng vọt. Hiệu suất nhiên liệu cải thiện. Chiếc xe chạy tốc độ hơn không phải vì mạnh, mà bởi áp dụng nguyên tắc vật lý hiệu quả.

• Bài học đầu tiên cho CEO là lợi thế bền vững đến từ kiến trúc tổng thể, không phải tiện ích bổ sung. Nhiều doanh nghiệp tăng cường hiệu suất bằng cách chồng thêm công cụ lên hệ thống cũ, như thêm bảng điều khiển, thêm mô hình hoặc thêm vụ sáp nhập mua lại. Hiệu ứng mặt đất thành công bởi sự cấu trúc mang tính nền tảng. Ngày nay, tương đồng là rõ ràng. Trí tuệ nhân tạo mang lại lợi nhuận cao khi tích hợp vào quy trình làm việc và đường dẫn dữ liệu, chứ không phải triển khai trong thí điểm riêng lẻ. Lãnh đạo thiết kế lại hoạt động kinh doanh của công ty thường đạt hiệu quả cao hơn đơn thuần nâng cấp các tính năng.

• Thứ 2, cải tiến mạnh mẽ nhất là giúp cải thiện hiệu suất trung bình chứ không phải hiệu suất tối đa. Hiệu ứng mặt đất không chỉ làm tăng tốc độ trên đường thẳng, còn thay đổi khả năng vào cua và độ ổn định của xe. Các chức vô địch giành được đều nhờ sự ổn định. Trong kinh doanh, hiệu suất đỉnh cao rất cần, như chiến dịch ra mắt sản phẩm gây sốt, những quý đạt kỷ lục, nhưng giá trị bền vững đến từ giảm thời gian chu kỳ sản xuất, giảm chi phí đơn vị và cải thiện độ tin cậy trên toàn tổ chức.

• Thứ 3, quy định thường được ban hành sau khi thành công. Hiệu ứng mặt đất lan rộng nhanh chóng vì hiệu quả. Sau khi nó định hình lại cán cân cạnh tranh, cơ quan quản lý đua xe mới can thiệp để hạn chế vì lý do an toàn. Lúc đó, các đội dẫn đầu đã tích lũy được kiến thức, tài năng và vốn mà nhiều đối thủ không sánh kịp. Bài học dành cho các CEO rất rõ ràng: Người tiên phong biết cách mở rộng quy mô có trách nhiệm, sẽ sở hữu lợi thế mà quy định mới không xóa bỏ được.

• Thứ 4, tốc độ đôi khi bộc lộ rủi ro. Hiệu ứng mặt đất cũng cho thấy hậu quả tiêu cực nếu gia tốc nhanh hơn quản trị. Ô tô khó điều khiển nếu tốc độ đạt giới hạn. Sự cố có thể xảy ra đột ngột và nghiêm trọng. Giải pháp không phải là từ bỏ đổi mới, mà chuyên nghiệp hóa như thử nghiệm kỹ hơn, vật liệu tốt hơn và kiểm soát an toàn. Với doanh nghiệp, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị. An ninh mạng và giám sát AI không phải là hãm phanh đổi mới, mà là giảm xóc cho phép tăng tốc độ lên nhưng không gây tai nạn.

• Thứ 5, sự tích hợp ưu điểm hơn bắt chước. Khi hiệu ứng mặt đất chứng minh được hiệu quả, các mô hình bắt chước ồ ạt xuất hiện. Tuy nhiên nhiều đội đã tích hợp khí động học, thiết kế khung gầm, phản hồi từ người lái và có chiến lược tổng thể để dẫn đầu. Trường hợp này, lợi thế nằm ở sự tích hợp, như mức độ hiệu quả của dữ liệu, tài năng và phân bổ vốn trong quá trình hỗ trợ lẫn nhau.

• Cuối cùng, khi chế độ hiệu suất thay đổi, sẽ không có đường lui. Xe đua không bao giờ trở lại thiết kế như trước, khi đã có hiệu ứng mặt đất. Điều tương tự cũng đúng với các doanh nghiệp hiện đại đang đối mặt với đối thủ cạnh tranh dựa trên trí tuệ nhân tạo hoặc lợi thế năng lượng. Nhiều CEO nhạy bén coi các yếu tố này là chu kỳ, sẽ bị vượt qua bởi những người nhận ra sớm cũng như có thể điều chỉnh.

Bài học trường tồn từ hiệu ứng mặt đất: Thiết kế lại nền tảng, nâng cao hiệu suất trung bình, quản lý theo tốc độ và chấp nhận rằng quy định thường đi kèm với thành công. Trong một thế giới thay đổi nhanh chóng, người thắng không phải nhờ gia tăng sức mạnh cơ bắp, mà là người định hình lại nền tảng bên dưới hay nội lực ẩn bên trong.

Rich Karlgaard là biên tập viên tại Forbes. Là tác giả và nhà tương lai học, ông đã xuất bản một số cuốn sách, mới nhất là cuốn Late Bloomers, khám phá đột phá về ý nghĩa của việc trở thành tài năng nở muộn trong nền văn hóa bị ám ảnh bởi điểm SAT và thành công sớm. Truy cập: https://www.forbes.com/sites/richkarlgaard/

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 3.2026.