Hàn Quốc trước sức ép công nghệ từ Trung Quốc: “Cỗ máy xuất khẩu” liệu có lỗi thời?

Hàn Quốc đang bị buộc phải thay đổi tư duy về cách cạnh tranh, hợp tác và tồn tại khi Trung Quốc chuyển mình từ vị thế kẻ theo đuổi sang người thiết lập luật chơi.

Trong nhiều thập kỷ qua, sự ưu việt về công nghệ cao luôn là nền tảng cốt lõi của nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của Hàn Quốc, với các mặt hàng chất lượng bán dẫn, điện thoại thông minh và thiết bị điện tử luôn được công nhận về năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, những dữ liệu ngành gần đây cho thấy vị thế thống trị đó đang bị thách thức nghiêm trọng.

Số liệu từ Liên đoàn Công nghiệp Hàn Quốc (FKI) hồi tháng 11.2025 cho thấy, các công ty trong nước nhận định Trung Quốc đang bám sát và có nguy cơ soán ngôi Hàn Quốc ở 10 lĩnh vực xuất khẩu lớn nhất.

Tính đến năm 2025, Trung Quốc đã vượt mặt Hàn Quốc trong các lĩnh vực như thép, máy móc thông thường, pin thứ cấp, màn hình, ô tô và phụ tùng, qua đó xác lập sự thống trị cả về giá cả lẫn quy mô.

Mặc dù vào năm 2025, Hàn Quốc vẫn tạm thời dẫn trước trong các lĩnh vực bán dẫn, điện tử, đóng tàu, hóa dầu, sản phẩm dầu mỏ và y sinh, nhưng dự kiến tất cả các ngành này sẽ đều tụt hậu so với các đối thủ Trung Quốc vào năm 2030.

Một báo cáo riêng biệt từ Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc (KITA) công bố hồi tháng 12.2025 cho thấy, trong giai đoạn từ 2019 đến 2024, Trung Quốc đã vượt qua cả Hàn Quốc và Nhật Bản trong bốn lĩnh vực trọng điểm là máy móc, hóa chất, ô tô và thép.

Các nhà quan sát cho rằng, ngay cả chất bán dẫn, vốn từ lâu được coi là “pháo đài bất khả xâm phạm” của Hàn Quốc, giờ đây cũng không còn an toàn nữa.

“Trung Quốc đã và đang bắt kịp trong các dòng sản phẩm thế hệ cũ, đồng thời đang thể hiện rất tốt ở các phân khúc sản phẩm đa dụng và thiết kế vi mạch,” giáo sư Jin Furong từ Đại học Quốc gia Incheon, một chuyên gia về kinh tế Trung Quốc, nhận định.

“Lĩnh vực duy nhất mà Hàn Quốc còn duy trì được lợi thế rõ rệt là chip nhớ, đặc biệt là HBM,” bà nói và cho biết thêm rằng điều này giải thích tại sao chất bán dẫn chiếm phần lớn thặng dư thương mại còn lại của Hàn Quốc với Trung Quốc.

Khi Trung Quốc công bố sáng kiến “Made in China 2025” vào năm 2015, mục tiêu của Bắc Kinh phần lớn là để bắt kịp, thu hẹp khoảng cách với các đối thủ và chuyển đổi hệ thống sản xuất của đất nước từ hàng hóa giá rẻ thành một cường quốc công nghệ toàn cầu.

Cuộc chuyển đổi công nghiệp đầy tham vọng đó đã gia tăng mạnh mẽ sau năm 2020. Những căng thẳng thương mại leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc cùng các biện pháp hạn chế công nghệ đã thúc đẩy Bắc Kinh theo đuổi mục tiêu tự chủ về công nghệ và nội địa hóa toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, thiết kế cho đến sản xuất và phân phối.

Được hậu thuẫn bởi sự hỗ trợ vô tiền khoáng hậu từ chính phủ – bao gồm trợ cấp, miễn giảm thuế và đầu tư – cùng một hệ sinh thái nội địa được bảo hộ chặt chẽ, các doanh nghiệp Trung Quốc đã tận dụng thị trường 1,4 tỷ dân khổng lồ vừa làm nơi thử nghiệm, vừa làm động cơ để mở rộng quy mô. Điều này cho phép họ cắt giảm chi phí, cải tiến sản phẩm và đổi mới nhanh hơn các đối thủ nước ngoài.

Hệ quả là, các công ty Trung Quốc đang thống trị những lĩnh vực công nghệ cao then chốt. BYD của Trung Quốc đã vượt qua Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất tính theo doanh số. CATL dẫn đầu thị phần toàn cầu về pin, cung ứng cho hầu hết các hãng xe

lớn. DJI nắm giữ khoảng 70% thị trường máy bay không người lái thế giới. Huawei tiếp tục thống trị thiết bị mạng 5G bất chấp các lệnh trừng phạt từ Mỹ, trong khi Baidu, Alibaba và Tencent vẫn là những thế lực đáng gờm trong bối cảnh công nghệ của Trung Quốc.

Các chuyên gia nhận định, điều làm cho thời điểm hiện tại trở nên hệ trọng hơn chính là việc Trung Quốc không còn chỉ tập trung vào mục tiêu tự chủ và bắt kịp – vì về cơ bản họ đã làm được điều đó. Bắc Kinh đang ngày càng chuyển hướng sang việc thiết lập các “luật chơi” thông qua những sáng kiến được mô tả là “Tiêu chuẩn Trung Quốc 2035” (China Standards 2035).

Các doanh nghiệp Trung Quốc giờ đây không chỉ cạnh tranh trong các lĩnh vực 5G, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet Vạn Vật (IoT) bằng lợi thế về giá cả và sản lượng, mà còn thông qua việc nỗ lực tự thiết lập các khung kỹ thuật và chuẩn mực toàn cầu.

“Tiền đề đã thay đổi; vấn đề không còn là liệu Trung Quốc có thể bắt kịp hay không nữa,” Kim Heung-kyu, Giám đốc Viện Chính sách Mỹ – Trung tại Đại học Ajou, nhận định. “Trung Quốc hiện đang nỗ lực định nghĩa các tiêu chuẩn toàn cầu trong những ngành công nghiệp tương lai.”

Sự thay đổi này đặt ra một mối đe dọa khác biệt về căn bản đối với Hàn Quốc: không đơn thuần là mất đi thị phần, mà là nguy cơ bị gạt ra lề chuỗi cung ứng và mất đi năng lực cạnh tranh trong những ngành công nghiệp mà ở đó, bất kỳ ai nắm quyền kiểm soát tiêu chuẩn sẽ nắm giữ quyền lực lâu dài.

Một thách thức then chốt khác nằm ở vấn đề nguồn nhân lực.

Bên cạnh sự hỗ trợ về vốn và chính sách, bước tiến công nghệ của Trung Quốc còn được thúc đẩy bởi đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học lành nghề đông đảo. Mỗi năm, Trung Quốc đào tạo khoảng 3,5 đến 4 triệu sinh viên tốt nghiệp các ngành STEM, vượt xa bất kỳ quốc gia nào khác, so với con số khoảng 140.000 tại Hàn Quốc. Bắc Kinh cũng tích cực khuyến khích các nhà nghiên cứu ở nước ngoài trở về thông qua những chính sách đãi ngộ do nhà nước hỗ trợ.

Ngược lại, tình trạng thiếu hụt nhân tài trong các ngành công nghệ cao của Hàn Quốc càng trở nên trầm trọng hơn do những thách thức về nhân khẩu học, như tỷ lệ sinh thấp nhất trong số các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và lực lượng lao động đang già hóa nhanh chóng. Thêm vào đó, những sinh viên ưu tú nhất của Hàn Quốc đang ngày càng ưu tiên lựa chọn ngành y thay vì khoa học và kỹ thuật, do bị hấp dẫn bởi thu nhập ổn định và địa vị xã hội cao hơn.

Theo một báo cáo hồi tháng 12.2025 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KCCI), dự kiến đến năm 2029, Hàn Quốc sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt ít nhất 580.000 chuyên gia tài năng trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data).

“Tình trạng thiếu hụt nhân tài khoa học và kỹ thuật không chỉ bắt nguồn từ việc dân số trong độ tuổi đi học đang sụt giảm do tỷ lệ sinh thấp, mà còn do sự suy giảm mạnh mẽ của dòng nhân sự chuyên gia STEM trình độ cao chuyển đến (làm việc tại Hàn Quốc),” báo cáo cho biết.

“Việc giảm bớt tình trạng tập trung quá mức của sinh viên vào các trường y, mở rộng quy mô tài năng STEM, và thu hút thêm các chuyên gia nước ngoài là những nhiệm vụ vô cùng cấp thiết.”

Chính quyền của Tổng thống Lee Jae-myung đã công bố kế hoạch rót hàng tỷ đô la vào các ngành công nghiệp tiên tiến, bao gồm bán dẫn, pin và công nghệ sinh học, với trọng tâm đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Nhằm mục tiêu củng cố vị thế của Hàn Quốc ở vị trí “thứ ba cách biệt” trong cuộc đua AI toàn cầu do Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu, chính phủ dự định phát triển hạ tầng AI, các mô hình AI có chủ quyền (sovereign AI) và các trung tâm tính toán AI quốc gia. Chính phủ cũng đang tiến tới việc nới lỏng các quy định và mở rộng ưu đãi thuế cho các ngành công nghiệp tiên tiến này.

Đầu tư công là yếu tố then chốt và trước quy mô của thách thức hiện nay, đây gần như là một điều tất yếu. Câu hỏi khó hơn nằm ở chỗ những nguồn lực đó được sử dụng như thế nào, và cách Seoul xoay xở với tình thế tiến thoái lưỡng nan về chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh.

Trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn tiên tiến, pin và xe thế hệ mới, Hàn Quốc trong những năm gần đây đã chọn đứng về phía Mỹ, hội nhập sâu rộng hơn vào các chuỗi cung ứng do Mỹ dẫn dắt khi Washington thắt chặt các biện pháp hạn chế đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, các nhà quan sát nhận định rằng, ngay cả khi xích lại gần Mỹ hơn, Hàn Quốc vẫn phải cẩn trọng duy trì quan hệ đối tác với Trung Quốc.

“Hợp tác với Trung Quốc vẫn là điều không thể thiếu. Các doanh nghiệp Hàn Quốc cần phải thâm nhập sâu hơn nữa vào thị trường nội địa của Trung Quốc,” bà Jin nhận định.

Bà bổ sung rằng không có cơ sở sản xuất hay thị trường thay thế nào có thể thay thế được hệ sinh thái công nghiệp đã được thiết lập vững chắc, lợi thế cạnh tranh về giá và nhu cầu nội địa khổng lồ của Trung Quốc.

“Mặc dù Trung Quốc đang nhanh chóng bắt kịp về công nghệ, việc hợp tác với Trung Quốc vẫn là yếu tố thiết yếu đối với Hàn Quốc,” bà Jin nhận định. “Sự hợp tác với Trung Quốc có thể được mở rộng trong các lĩnh vực như hàng tiêu dùng, dịch vụ, du lịch và chăm sóc sức khỏe.”

Ông Kim tin rằng Hàn Quốc có rất ít lựa chọn ngoài việc hội nhập sâu hơn vào các chuỗi cung ứng do Mỹ dẫn dắt, nơi mà năng lực sản xuất của Hàn Quốc vẫn đóng vai trò thiết yếu, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh gay gắt với Trung Quốc. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng lợi thế này có thể chỉ mang tính chất ngắn hạn đến trung hạn.

“Về lâu dài, Hàn Quốc phải học cách vừa cạnh tranh, vừa hợp tác ngay tại chính thị trường Trung Quốc,” ông Kim nhận định.

“Chiến lược không nên chỉ dừng lại ở việc cố gắng dẫn trước Trung Quốc, mà phải là hiểu Trung Quốc đủ sâu để có thể giành chiến thắng ngay trong chính thị trường siêu cạnh tranh của họ, đồng thời hợp tác với các đối tác Trung Quốc. Điều đó đòi hỏi một sự am tường và trí tuệ về Trung Quốc sâu sắc hơn nhiều so với những gì Hàn Quốc đang có hiện nay.”

Ông Kim nói thêm rằng hội nghị thượng đỉnh sắp tới giữa Tổng thống Lee Jae-myung và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nên tập trung vào việc thiết kế một cơ chế hợp tác kinh tế, nhằm tạo không gian cho Hàn Quốc và các nước láng giềng khác phát triển các ngành công nghiệp giá trị cao song hành cùng Trung Quốc.

(Biên dịch: Lê Anh)