Việt Nam – Costa Rica: Tận dụng CPTPP để nâng tầm hợp tác song phương

Trong thời điểm thương mại toàn cầu ngày càng phân mảnh, các nền kinh tế tầm trung như Việt Nam và Costa Rica đều đứng trước bài toán chung: làm thế nào để đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng hội nhập và tăng cường khả năng chống chịu trước những cú sốc bên ngoài. Ở thời điểm mang tính bước ngoặt này, Bộ trưởng Ngoại thương Costa Rica, Manuel Tovar Rivera, đã có chuyến thăm Hà Nội và làm việc với Bộ Công Thương Việt Nam ngày 10.2.2026. Nhân dịp này, Bộ trưởng Rivera đã dành cho Forbes Việt Nam một cuộc trao đổi chuyên sâu về triển vọng quan hệ song phương cũng như những ưu tiên chiến lược của Costa Rica trong giai đoạn tới.

Thưa Bộ trưởng, trong bối cảnh Mỹ áp thêm mức thuế 15% đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu của Costa Rica từ tháng 8 năm 2025, một động thái được cho là đi ngược lại tinh thần của Hiệp định Thương mại Tự do Trung Mỹ (CAFTA-DR), môi trường thương mại quốc tế đang trở nên bất định. Trước bối cảnh đó, việc gia nhập CPTPP thường được nhìn nhận như một chiến lược đa dạng hóa sang châu Á, song cũng đi kèm các cam kết tiêu chuẩn rất cao và làm thay đổi cục diện cạnh tranh trong khối. Từ góc nhìn của Costa Rica, những điều chỉnh trong chính sách thương mại gần đây của Mỹ đã tác động như thế nào đến tính toán chiến lược của ngài đối với CPTPP?

Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng Costa Rica luôn coi trọng và đánh giá rất cao quá trình hội nhập kinh tế với Mỹ. Mỹ là đối tác thương mại lớn nhất, là nguồn vốn FDI lớn nhất, đồng thời cũng là thị trường du lịch quan trọng nhất của chúng tôi. Khoảng 70% dòng vốn FDI vào Costa Rica có nguồn gốc từ Mỹ, và gần 60% du khách đến Costa Rica là người Mỹ. Chúng tôi có các chuyến bay thẳng hằng ngày tới hơn 20 thành phố của Mỹ. Vì vậy, đây là một thị trường tự nhiên, gắn bó mật thiết về địa lý, kinh tế và chính sách công.

Tuy nhiên, khi Costa Rica quyết định theo đuổi CPTPP từ năm 2022, chúng tôi có hai mục tiêu rõ ràng. Thứ nhất là mở rộng hiện diện tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương và thúc đẩy thương mại, đầu tư với những nền kinh tế mà Costa Rica chưa có hiệp định thương mại tự do, như Việt Nam, Malaysia, New Zealand, Australia hay Nhật Bản. Thứ hai, với tư cách là một nền kinh tế nhỏ và rất mở, Costa Rica đặc biệt dễ tổn thương trước các cú sốc, dù là trong nước hay từ bên ngoài.

Đại dịch Covid-19 đã nhắc nhở chúng tôi rằng quản trị rủi ro là yếu tố sống còn, và đa dạng hóa thị trường chính là một trong những công cụ quan trọng nhất. Costa Rica gắn bó sâu sắc với kinh tế Mỹ, nhưng chúng tôi cũng hiểu rằng nếu kinh tế Mỹ “hắt hơi”, thì Costa Rica có thể “viêm phổi”. Các gián đoạn thương mại có thể đến từ bất cứ đâu, xung đột địa chính trị, đại dịch toàn cầu hay các biện pháp thuế quan đơn phương.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chứng kiến sự suy yếu dần của hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đặc biệt là vai trò của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Chính các nền kinh tế nhỏ và mở như Costa Rica sẽ chịu thiệt hại nhiều nhất khi trật tự này bị xói mòn. Vì vậy, xu hướng các quốc gia tìm cách hội nhập thông qua các hiệp định đa phương hoặc đa phương có chọn lọc như CPTPP là điều tất yếu.

Trong bối cảnh đó, CPTPP đã khẳng định là một lựa chọn đúng đắn. Những gián đoạn thương mại có thể xuất hiện bất ngờ, dưới nhiều hình thức khác nhau. Hiện nay, tiến trình đàm phán gia nhập CPTPP của Costa Rica đang ở giai đoạn rất chín muồi, dưới vai trò Chủ tịch của Việt Nam. Chúng tôi kỳ vọng có thể hoàn tất trong thời gian tới, đặc biệt khi năm nay cũng là dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao — một dấu mốc mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn.

Theo ngài, việc Costa Rica tham gia CPTPP có thể mang lại những lợi ích cụ thể nào cho Việt Nam, xét trên cả phương diện kinh tế và hợp tác khu vực?

Trước hết, Việt Nam sẽ có được một cánh cửa mà trước đây gần như chưa từng mở ra, đó là khả năng tiếp cận khu vực Trung Mỹ và Caribe trong những điều kiện đặc biệt thông qua Costa Rica. Costa Rica đã thành công trong đa dạng hóa nền kinh tế nhờ nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường kinh doanh thuận lợi. Chúng tôi đã chuyển mình từ một nền kinh tế xuất khẩu dựa chủ yếu vào vài mặt hàng cơ bản như đường, thịt bò, chuối, cà phê, dứa sang danh mục hơn 4.500 sản phẩm xuất khẩu.

Trong hơn 30 năm, Costa Rica đã đi một chặng đường dài—từ xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp sơ chế sang xuất khẩu vi mạch, với dấu mốc là sự hiện diện của Intel. Việt Nam cũng đang trải qua một quá trình chuyển đổi tương tự. Vì vậy, CPTPP không chỉ mang lại cho cả hai quốc gia thêm một thị trường, mà còn tạo điều kiện để Việt Nam dựa vào Costa Rica như một “cửa ngõ” nhằm mở rộng sâu hơn vào khu vực Mỹ Latinh, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là một chủ thể toàn cầu.

Cả hai quốc gia đều đã đạt những bước tiến đáng kể trong việc trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao. Hiện nay, khoảng 50% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Costa Rica là thiết bị y tế; bên cạnh đó, chúng tôi có thế mạnh trong bán dẫn và hàng không vũ trụ. Đây cũng chính là những lĩnh vực mà Việt Nam đang phát triển rất nhanh. Do đó, hợp tác không chỉ dừng ở trao đổi hàng hóa, mà còn là chia sẻ kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng, xây dựng cụm ngành và nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Costa Rica cũng là thành viên mới nhất của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Những chuẩn mực về minh bạch, cạnh tranh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, sở hữu trí tuệ hay dịch vụ số là các lĩnh vực mà Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ, và đó chính là lý do Costa Rica công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Cá nhân tôi đã trực tiếp trao văn bản chính thức về quyết định này cho phía Việt Nam, đồng thời vận động các quốc gia khác trong khu vực cân nhắc bước đi tương tự.

Dù là một nền kinh tế nhỏ, Costa Rica luôn nỗ lực “vươn cao hơn trọng lượng của mình”. Việt Nam là một nền kinh tế lớn và rất hấp dẫn đối với chúng tôi. Ngay trong năm Costa Rica công bố ý định gia nhập CPTPP, chỉ riêng thông tin đó đã thúc đẩy sự quan tâm từ cả hai phía và thương mại song phương đã tăng trưởng liên tục ở mức hai chữ số qua từng năm. Tôi tin rằng dư địa hợp tác là rất lớn. Costa Rica thường được biết đến với cà phê, dứa hay chuối; điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Chúng tôi ngày nay còn là một nền kinh tế dịch vụ mạnh, với tiềm năng hợp tác lớn trong kinh tế số, an ninh mạng, dịch vụ số, phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo.  

Đến nay, đã có gần 10 nền kinh tế nộp đơn chính thức hoặc công khai bày tỏ mong muốn gia nhập CPTPP, trong đó có Trung Quốc, Ecuador, Ukraine, Indonesia, Philippines và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), cùng một số nền kinh tế khác. Điều này đưa hiệp định bước vào một giai đoạn mở rộng mang tính bước ngoặt. Bộ trưởng đánh giá như thế nào về nguy cơ việc mở rộng nhanh chóng có thể làm suy giảm các tiêu chuẩn cao của hiệp định? 

CPTPP từ lâu đã được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong các hiệp định thương mại tự do. Đây là một hiệp định có mức độ tham vọng rất cao, không chỉ về mở cửa thị trường mà còn về tiêu chuẩn trong các lĩnh vực như doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhà nước, cạnh tranh, môi trường, sở hữu trí tuệ, dịch vụ và nhiều lĩnh vực khác.

Điều khiến tôi thực sự trăn trở không phải là quá trình của các quốc gia khác, mà là chính quá trình gia nhập của Costa Rica. Mỗi quốc gia đều phải tự chạy “cuộc đua marathon” của riêng mình. Việc ngày càng nhiều quốc gia quan tâm đến CPTPP là điều dễ hiểu, không chỉ vì mức độ tham vọng của hiệp định, mà còn vì bối cảnh hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đặc biệt là WTO, đang bị xói mòn theo thời gian. Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế cần tìm kiếm những giải pháp hội nhập thay thế, mang tính thực tiễn hơn, và CPTPP chính là một trong những lựa chọn như vậy.

Hiện nay, CPTPP đã là một trong những khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới. Thậm chí đã xuất hiện những cuộc thảo luận về khả năng kết nối nào đó giữa Liên minh châu Âu và CPTPP. Nếu điều đó xảy ra, thế giới có thể chứng kiến sự hình thành của khu vực thương mại tự do lớn nhất toàn cầu mà không bao gồm hai nền kinh tế lớn nhất. Điều này cho thấy CPTPP tiếp tục thu hút sự quan tâm rộng khắp. Tuy nhiên, Costa Rica không đặt ra luật chơi; chúng tôi là nước xin gia nhập. Các quy tắc và tiêu chí dành cho thành viên mới hoàn toàn do các nước thành viên hiện hữu quyết định, từ quy mô mở rộng cho đến các tiêu chuẩn cần đáp ứng.

Riêng với Costa Rica, chúng tôi đã chứng minh được khả năng đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đưa ra: từ thành tích thực thi các cam kết thương mại, hành xử có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, cho đến năng lực và thiện chí tuân thủ những tiêu chuẩn cao nhất của CPTPP, cũng như đạt được sự đồng thuận của các nước thành viên. Chính vì vậy, chúng tôi đã được mời chính thức khởi động tiến trình gia nhập vào cuối năm 2024, và chỉ chưa đầy một năm sau, tiến trình này đang tiến rất gần đến giai đoạn hoàn tất.

Việc CPTPP thu hút thêm sự quan tâm là điều hoàn toàn bình thường. Khi một “gia đình” mở rộng, như chúng ta từng thấy tại OECD, việc đạt được đồng thuận chắc chắn sẽ trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, tinh thần cốt lõi và mức độ tham vọng cao mà các thành viên CPTPP đã xác lập sẽ không thay đổi, bất chấp số lượng quốc gia mong muốn gia nhập.

Tôi cho rằng chính tiến trình gia nhập của Costa Rica là một minh chứng rất rõ ràng cho việc CPTPP vẫn giữ vững tiêu chuẩn cao, và đó cũng chính là “bài kiểm tra” mà mọi ứng viên tiềm năng khác sẽ phải vượt qua.

Kể từ khi Bản ghi nhớ hợp tác xúc tiến thương mại (MoU) giữa Cục Xúc tiến Thương mại Việt Nam (VIETRADE) và Cơ quan Xúc tiến Thương mại Costa Rica (PROCOMER) được ký kết năm 2024, MoU này đã mang lại những kết quả cụ thể nào về xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp hay tăng trưởng theo ngành?

Trước hết, tôi cho rằng MoU này đã giúp hai bên hiểu nhau rõ hơn rất nhiều. Đây là một khuôn khổ quan trọng để thu hẹp những khoảng trống trước đây trong việc nhận diện và truyền tải giá trị mà mỗi nền kinh tế mang lại.

PROCOMER là một tổ chức đặc biệt, không chỉ là cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư của Costa Rica, mà còn là đơn vị quản lý thương hiệu quốc gia của chúng tôi. Thông qua MoU với VIETRADE, cả hai bên đã có cơ hội hiểu rõ hơn về thị trường của nhau, cũng như các điều kiện, tiêu chuẩn và quy trình để tiếp cận thị trường đối tác. Trong thực tế, chúng tôi không chỉ dừng ở việc ký kết, mà còn trực tiếp “cầm tay chỉ việc” cho các doanh nghiệp xuất khẩu, hỗ trợ họ từng bước tiếp cận thị trường mới. Kết quả là chỉ riêng trong năm vừa qua, thương mại song phương đã tăng trưởng ở mức hai con số, dù hai nước chưa có ưu đãi tiếp cận thị trường và chưa có CPTPP. Điều này khiến chúng tôi càng lạc quan rằng các con số này sẽ còn tăng mạnh hơn nữa sau khi tiến trình gia nhập CPTPP hoàn tất và được phê chuẩn.

Trên nền tảng đó, VIETRADE và PROCOMER đã làm việc rất chặt chẽ để xác định các lĩnh vực bổ trợ lẫn nhau, tìm kiếm các điểm giao thoa và cơ hội hợp tác cụ thể. Costa Rica đã vinh dự đón tiếp nhiều đoàn doanh nghiệp Việt Nam tham dự các chương trình Buyers’ Trade Mission, cũng như sự kiện thường niên lớn nhất của chúng tôi là Costa Rica Business Summit, nơi quy tụ nhà đầu tư, người mua và người bán từ khoảng 70 quốc gia.

Một trong những cam kết cá nhân của tôi là sớm dẫn đầu một đoàn doanh nghiệp Costa Rica sang Việt Nam, không chỉ đến Hà Nội mà còn vào TP.HCM—một trung tâm kinh tế năng động và đang bùng nổ. Bởi lẽ, điều tạo ra giá trị thực sự không chỉ là văn bản ký kết, mà là sự tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Chúng tôi đang tiếp tục quảng bá Costa Rica tại Việt Nam và đồng thời giới thiệu Việt Nam tại Costa Rica, giúp doanh nghiệp hai bên hiểu rõ cách tiếp cận thị trường của nhau, nhận diện cơ hội hợp tác. 

Dù có thể cạnh tranh ở một số lĩnh vực, chúng tôi nhìn mối quan hệ này như một quá trình học hỏi, bổ trợ và cùng phát triển. Và chính từ khi tiến trình CPTPP được khởi động năm 2022, thương mại song phương đã tăng trưởng liên tục, cả về xuất khẩu lẫn nhập khẩu giữa hai nước.

Trong 20 năm qua, Costa Rica đã trở thành một hình mẫu toàn cầu về thu hút FDI gắn với du lịch bền vững. Theo số liệu của UNCTAD và OECD, tại Costa Rica, FDI vào du lịch từng chiếm tới 27% tổng FDI giai đoạn 2000–2010, đóng góp khoảng 8,2% GDP vào năm 2019 và đạt hơn 3 tỷ USD vốn đầu tư lũy kế, nhờ chiến lược du lịch sinh thái và các ưu đãi đầu tư có điều kiện. Sau đại dịch COVID-19, FDI vào ngành du lịch của Costa Rica đã phục hồi mạnh, đạt mức kỷ lục 594 triệu USD năm 2024. Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển kinh tế biển và hướng tới thu hút FDI du lịch chất lượng cao hơn, theo ông, đâu là những công cụ chính sách cụ thể mà Việt Nam nên ưu tiên áp dụng để bảo đảm FDI du lịch tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và môi trường dài hạn?

Người dân Costa Rica có một ý thức trách nhiệm rất sâu sắc trong việc bảo vệ đất đai và đại dương của mình. Ở điểm này, Costa Rica và Việt Nam có nhiều nét tương đồng, khi cả hai đều là quốc gia có đường bờ biển dài và cùng đối mặt với yêu cầu cấp thiết về quản lý đại dương một cách bền vững. Rất nhiều lợi ích đang được đặt lên bàn cân, không chỉ là nguồn lợi thủy sản, vốn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, mà còn là yêu cầu khai thác có trách nhiệm tài nguyên biển, kiểm soát đánh bắt bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU), giảm ô nhiễm nhựa và bảo vệ đa dạng sinh học. Chúng tôi coi đây là vấn đề cốt lõi, bởi phần lớn du khách đến Costa Rica chính là để trải nghiệm vẻ đẹp của thiên nhiên và hệ sinh thái biển độc đáo.

Kinh tế đại dương bền vững không chỉ đơn thuần là “không gây ô nhiễm”, mà còn là sự kết hợp giữa bảo tồn và tạo sinh kế. Thông qua Hội đồng Du lịch Costa Rica, chúng tôi triển khai hệ thống Chứng nhận Du lịch Bền vững (CST). Đây không chỉ là một nhãn hiệu hay biểu trưng, mà là một “cam kết danh dự” mà doanh nghiệp và cộng đồng địa phương cùng chia sẻ. Các cộng đồng ven biển, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, được hỗ trợ về kỹ thuật, tiếp cận các khoản tài trợ và ưu đãi kinh tế khi họ thực hiện tốt việc bảo vệ sinh học biển, giảm rác thải nhựa và gìn giữ hệ sinh thái. Qua đó, họ thấy rõ rằng bảo vệ môi trường không phải là gánh nặng, mà mang lại lợi ích kinh tế thực sự.

Chúng tôi đặc biệt tự hào về mô hình này, bởi nó gắn chặt bảo tồn với phát triển, hỗ trợ các cộng đồng ven biển, vốn thường là nhóm dễ tổn thương nhất, phụ thuộc trực tiếp vào du lịch và thủy sản. Đó là một phần trong “DNA” của Costa Rica. Du khách đến với chúng tôi không chỉ để ngắm núi lửa hay rừng mưa nhiệt đới, mà còn để tận hưởng và trân trọng những “tài sản biển” mà thiên nhiên ban tặng.

Trên cương vị đồng Chủ tịch Hội nghị Đại dương Liên Hợp Quốc lần thứ 3 (UNOC 3) năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Tổng thống Costa Rica Rodrigo Chaves, đã nhấn mạnh tiềm năng hợp tác rất lớn giữa Việt Nam và Costa Rica trong các lĩnh vực kinh tế biển như bảo vệ đại dương, du lịch bền vững, thủy sản và giảm ô nhiễm nhựa. Từ góc nhìn của ông, trong ngắn hạn, đâu là những biện pháp thiết thực nhất để thúc đẩy du lịch bền vững hai chiều giữa Costa Rica và Việt Nam?

Tôi cho rằng khi nói đến lợi ích kinh tế và các cơ chế khuyến khích, mối quan hệ này thực sự mang tính hai chiều. Du lịch giữa hai nước đang gia tăng rõ rệt, trong đó ngày càng có nhiều người Costa Rica quan tâm và lựa chọn Việt Nam là điểm đến. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là kết nối hàng không. Trong tương lai gần, tôi không kỳ vọng sẽ có các đường bay thẳng giữa Việt Nam và Costa Rica. Chúng ta sẽ vẫn phải kết nối thông qua châu Âu hoặc Mỹ, và đó là một trở ngại nhất định. Nhưng điều đó không có nghĩa là nhu cầu du lịch bị hạn chế. Người Việt Nam vốn rất hiếu kỳ, cởi mở và luôn mong muốn khám phá những vùng đất mới trên thế giới.

Hai quốc gia của chúng ta có những giá trị rất bổ trợ cho nhau. Việt Nam sở hữu một di sản văn hóa vô cùng phong phú và đặc sắc. Trong khi đó, Costa Rica là một quốc gia yên bình nằm giữa Trung Mỹ, nơi chỉ trong vòng chưa đầy ba giờ đồng hồ, du khách có thể di chuyển từ bờ biển Caribe sang Thái Bình Dương. Trên diện tích chỉ khoảng 51.000 km², Costa Rica hội tụ gần 6% đa dạng sinh học của toàn cầu, với núi lửa và rừng nhiệt đới. Chính sự khác biệt và bổ trợ đó tạo nên tiềm năng lớn cho du lịch hai chiều. Dù kết nối hàng không còn là thách thức, nhưng với các tuyến trung chuyển qua Mỹ hoặc châu Âu, cùng với các biện pháp hỗ trợ phù hợp, tôi tin rằng dòng khách du lịch giữa Việt Nam và Costa Rica sẽ tiếp tục tăng trưởng.

Mục tiêu tăng trưởng 2026 của Việt Nam và hợp tác nâng cao chất lượng tăng trưởng Việt Nam đã đặt mục tiêu đầy tham vọng là đạt tốc độ tăng trưởng GDP từ 10% trở lên vào năm 2026, sau mức tăng ước khoảng 8,02% năm 2025, với quy mô nền kinh tế khoảng 514 tỷ USD. Từ kinh nghiệm của Costa Rica trong việc theo đuổi mô hình tăng trưởng giá trị cao dựa trên FDI có chọn lọc, dịch vụ và năng lực cạnh tranh gắn với bền vững, theo ông, đâu là những lĩnh vực hợp tác thực tế nhất mà Costa Rica có thể đóng góp để giúp Việt Nam nâng cao chất lượng tăng trưởng, chứ không chỉ là tốc độ? 

Những điều tưởng chừng khó khăn vẫn có thể trở thành hiện thực. Costa Rica là một ví dụ như vậy. Trong suốt 30 năm qua, chúng tôi đã phải đối mặt và giải quyết rất nhiều thách thức, không chỉ về kinh tế và tài khóa, mà còn về xã hội. Năm 2012, Costa Rica gõ cửa OECD tại Paris để xin gia nhập. Khi đó, không ít người hoài nghi, thậm chí cho rằng điều này là bất khả thi. Nhưng chúng tôi đã kiên trì và chứng minh điều ngược lại. Quá trình đó buộc Costa Rica phải thực hiện những cải cách cơ cấu sâu rộng. Đôi khi, chính áp lực và sự giám sát quốc tế lại giúp các quốc gia cải cách nhanh hơn và quyết liệt hơn.

Đến nay, theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới, Costa Rica đã được xếp vào nhóm quốc gia có thu nhập cao. Trong bốn năm qua, tỷ lệ nghèo giảm xuống dưới 20%, hiện ở mức khoảng 15%. Thất nghiệp giảm từ khoảng 14% xuống còn 5,7–6%. Những kết quả này không đến trong một sớm một chiều, mà là thành quả của cam kết chung từ chính phủ, xã hội dân sự, giới học thuật và đặc biệt là khu vực doanh nghiệp. Tôi nhìn thấy rất nhiều điểm tương đồng và tiềm năng ở Việt Nam. Một quốc gia từng bị tàn phá bởi chiến tranh cách đây 50 năm, nhưng nhờ tầm nhìn chiến lược, tinh thần đổi mới cũng như sự lãnh đạo tài tình của chính phủ, Việt Nam đã và đang trở thành một trụ cột kinh tế trong ASEAN.  

Điều quan trọng nhất, theo tôi, là con người. Việt Nam có nguồn nhân lực tuyệt vời, và đó là “nguyên liệu” cốt lõi. Khi có nhân lực, chính sách phù hợp và sự sẵn sàng tự soi chiếu mình với những nền kinh tế đi trước, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh hơn. Costa Rica đã mở cửa nền kinh tế, đầu tư vào con người, cải cách thể chế, tăng cường minh bạch, chống tham nhũng và bảo đảm cạnh tranh công bằng để doanh nghiệp nhỏ cũng có thể tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. 

Việt Nam có đầy đủ các “nguyên liệu” và cả những “đầu bếp” giỏi. Vấn đề là kết hợp chúng lại với nhau và chấp nhận sự đánh giá nghiêm ngặt. Chúng tôi đã tự nguyện soi mình theo chuẩn OECD, không chỉ để gia nhập, mà để liên tục nâng chuẩn chính mình. Càng chơi ở “giải đấu” khắt khe, kết quả đạt được càng bền vững. Trên tinh thần đó, tôi tin OECD có thể là một đối tác rất phù hợp cho Việt Nam, và Costa Rica sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm trên hành trình đó.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phân mảnh, với các chính sách thương mại mang tính chiến lược chịu tác động mạnh từ cạnh tranh địa chính trị, CPTPP nổi lên như một trong số ít các khuôn khổ thương mại dựa trên luật lệ và tiêu chuẩn cao còn được duy trì. Nhìn về thập kỷ tới, từ góc nhìn của Costa Rica, CPTPP chủ yếu đóng vai trò là một “lá chắn phòng thủ” trước những bất định mang tính hệ thống của thương mại toàn cầu, hay ông cho rằng hiệp định này sẽ phát triển thành một nền tảng “tấn công”, đủ năng lực tái định hình chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại hướng về khu vực châu Á – Thái Bình Dương?  

Từ góc nhìn của Costa Rica, CPTPP không chỉ đơn thuần là một hiệp định mở cửa thị trường, dù đúng là khối này đại diện cho khoảng 50% GDP toàn cầu. Quan trọng hơn, đó là một khuôn khổ mang lại sự kiên định trong một thế giới đang ngày càng bất định. Sự chắc chắn đó đến từ việc các thành viên CPTPP không chỉ cam kết trên giấy, mà còn có năng lực và ý chí chính trị để thực thi nghiêm túc các “luật chơi chung”. Trong bối cảnh hệ thống thương mại đa phương dựa trên WTO đang bị xói mòn, CPTPP trở thành một không gian nơi các nền kinh tế cùng chí hướng có thể tiếp tục tin tưởng lẫn nhau, tin vào luật lệ, và tin vào các tiêu chuẩn cao.

Vì vậy, tôi không nhìn CPTPP theo cách nhị phân là “phòng thủ” hay “tấn công”. Trên thực tế, hiệp định này vừa mang tính bảo vệ trước những cú sốc chính sách đơn phương, vừa mang tính chủ động trong việc định hình lại cách thức các nền kinh tế hợp tác với nhau. Đây không phải là trò chơi có tổng bằng không, mà là một tiến trình tự nhiên của toàn cầu hóa thế hệ mới, nơi chất lượng hội nhập quan trọng không kém quy mô hội nhập. Chúng ta đang chứng kiến sự nổi lên của nhiều cơ chế hợp tác mới: các hiệp định bán đa phương trong khuôn khổ WTO, các sáng kiến về tạo thuận lợi đầu tư, hay cơ chế phúc thẩm đa bên. CPTPP nằm trong cùng một logic đó: nâng chuẩn thay vì hạ chuẩn, tăng cường kỷ luật chính sách thay vì chạy theo chủ nghĩa cơ hội.

Những biến động của kinh tế toàn cầu trong những năm gần đây—từ đại dịch, gián đoạn chuỗi cung ứng cho tới căng thẳng địa chính trị—chỉ càng củng cố niềm tin của chúng tôi rằng con đường hợp tác dựa trên luật lệ là con đường đúng đắn. Chính vì vậy, CPTPP sẽ tiếp tục thu hút sự quan tâm của các nền kinh tế khác trong thập kỷ tới.

Trong bức tranh dài hạn đó, Việt Nam giữ một vai trò hết sức quan trọng. Việt Nam không chỉ là một nền kinh tế lớn và năng động trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, mà còn là một quốc gia đã chứng minh được khả năng cải cách, hội nhập sâu và tham gia chủ động vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Với vai trò ngày càng gia tăng trong CPTPP, Việt Nam có thể trở thành một trong những trụ cột định hình định hướng phát triển của hiệp định, không chỉ về thương mại, mà còn về tiêu chuẩn, tính minh bạch và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng trong một thế giới nhiều bất định.