Căng thẳng Trung – Nhật đẩy giá đất hiếm lên cao kỷ lục

Giá gali trên thị trường châu Âu và châu Mỹ vừa đạt 1.600 USD/kg, tăng 16% so với đầu năm và đây là mức cao nhất từ năm 2002.

Gali là kim loại đất hiếm sử dụng trong linh kiện điện tử, như chất bán dẫn và đi-ốt phát quang. Đây là nguyên liệu quan trọng, hiệu suất cao và tiết kiệm năng lượng so với silicon. Các chất bán dẫn được sản xuất bằng gali còn rất quan trọng để điều khiển động cơ, đặc biệt trong xe điện.

Năm 2024, 760 tấn gali được sản xuất trên toàn cầu. Trung Quốc chiếm 99%. Năm 2025, 60% lượng gali Trung Quốc xuất khẩu là sang Nhật.

Trung Quốc giữa tháng 1.2026 cho biết, họ sẽ siết chặt xuất khẩu hàng lưỡng dụng sang Nhật, do phát biểu gây tranh cãi của Thủ tướng Sanae Takaichi về lãnh thổ Đài Loan mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền. Gali cũng bị cấm xuất khẩu sang Mỹ từ tháng 12.2024 do được sử dụng trong chế tạo radar quân sự.

Ông Wakaaki Uchi từ Wing – nhà phân phối chất bán dẫn ở Tokyo cho biết, rất có thể xuất khẩu kali sang Nhật sẽ bị đình trệ.

Giáo sư Toru Okabe từ đại học Tokyo chuyên nghiên cứu đất hiếm nói: “Lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung cho Nhật Bản đang lan rộng. Giá cả khắp nơi đang tăng cao.”

Quan ngại về nguồn cung vonfram cũng bắt đầu xuất hiện. Trung Quốc hiện sản xuất 80% kim loại quý này, chuyên dùng để chế tạo dụng cụ cacbua trong động cơ ô tô hoặc máy bay. Vonfram cũng ứng dụng trong thiết bị điện tử, chất bán dẫn hoặc đạn pháo.

Nhiều ý kiến dự đoán xuất khẩu amoni paratungstat (APT) cũng có thể bị siết chặt. Giá APT tại châu Âu ngày 20.1 đạt 1.050 USD/10 kg, tăng 8% từ đầu năm và cao nhất từ năm 2002.

Lo ngại về nguồn cung cho Nhật Bản – quốc gia tiêu thụ hàng đầu, đang dẫn đến căng thẳng hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giữa lúc Trung Quốc có xu hướng giảm xuất khẩu, thì giá cổ phiếu những công ty khoáng sản quan trọng không ngừng tăng. Cổ phiếu của Xiamen Tungsten tăng gấp 3 từ cuối năm 2024.

Các công ty Nhật Bản đang nỗ lực đa dạng hóa mạng lưới cung ứng khoáng sản quan trọng. Tập đoàn Mitsubishi dự định sản xuất gali tại Kazakhstan từ năm 2026. Công ty đã ký thỏa thuận với đối tác địa phương, dự kiến cho ra lò 15 tấn mỗi năm.

Tập đoàn lớn khác là Sojits năm 2025 cho biết, họ đã cùng nhà sản xuất nhôm Alcoa từ Hoa Kỳ tiến hành khảo sát ở Úc, để tìm và sản xuất gali.

Mitsubishi Materials thì đẩy mạnh tái chế vonfram. Công ty vừa mua lại HC Starck Tungsten Powders của Đức, đơn vị sở hữu năng lực tái chế hàng đầu thế giới.

Ông Hideyuki Ozawa, người được biệt phái từ Mitsubishi Materials sang HC Starck chia sẻ: “Chúng tôi sẽ mở rộng năng lực tái chế của mình lên cao nhất có thể.”

Một đại diện Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản chia sẻ với báo chí: “Phụ thuộc một quốc gia cụ thể về tài nguyên khoáng sản rất rủi ro. Với những hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc trong các năm gần đây, thì đa dạng hóa nguồn cung ngày càng quan trọng.”

(Biên dịch: NVP)