Canh bạc của tỷ phú Enki Tan vào kỷ nguyên xe điện

Một buổi sáng tháng 9.2025 trong lành tại miền Bắc nước Đức, siêu xe điện Yangwang U9 Xtreme của BYD đạt tốc độ kỷ lục 496,22km/h tại đường thử ATP Papenburg, phá vỡ kỷ lục năm 2019 của chiếc Bugatti Chiron Sport 300 đạt 490,48km/h, để trở thành mẫu xe nhanh nhất hành tinh. Một tháng trước U9X hoàn thành vòng đua Nurburgring Nordschleife “địa ngục xanh” dài 21km xuyên qua rừng Eifel của Đức, nổi tiếng với chênh lệch độ cao 300m và hơn 70 khúc cua, trong vòng chưa đầy 7 phút, lập một kỷ lục khác của xe điện.

Thân xe U9X nặng gần 2,5 tấn, kết nối với 4 động cơ điện. Mỗi động cơ có khả năng quay với tốc độ 30.000 vòng/phút, tạo ra hơn 3.000 mã lực. Bên dưới là bộ lốp bán trơn GitiSport eGTR2 Pro. Những chiếc lốp có hiệu suất cao này là sản phẩm công nghệ mới nhất từ Giti Tire, nhà sản xuất Singapore đang âm thầm chiếm lĩnh thị trường lốp xe điện toàn cầu.

Những lốp xe siêu xịn, chế tạo cho di chuyển tốc độ cao, có khả năng đàn hồi nhanh trong mọi điều kiện khắc nghiệt, là thành quả của 2 thập kỷ đầu tư đổi mới thiết kế, dưới sự dẫn dắt của chủ tịch 57 tuổi Enki Tan. Trước khi chuyển sang lĩnh vực xe hơi, ông là bác sĩ y khoa. Từ khi gia nhập công ty con của Giti được niêm yết tại Trung Quốc năm 2003, với vai trò CEO, và đảm nhận vị trí cao nhất của tập đoàn 7 năm sau đó, Chủ tịch Tan đã biến Giti từ công ty khu vực thành tập đoàn hùng mạnh, bán lốp xe tới hơn 130 quốc gia.

Ông Tan nói với Forbes Asia tại Jakarta vào tháng 10.2025: “Nếu bạn đến Bhutan, bạn sẽ thấy lốp xe của chúng tôi. Nếu bạn đến New Zealand bạn cũng thấy lốp xe của chúng tôi. Tôi từng cược với một người bạn rằng, ở đảo băng giá Iceland tận Bắc Cực cũng có lốp xe của chúng tôi. Anh ấy đến và thấy lốp xe của Giti ở đó.”

Tạp chí chuyên ngành Tyrepress xếp Giti là nhà sản xuất lốp xe lớn thứ 15 thế giới theo doanh thu. Năm 2024, Giti đạt doanh thu 3,1 tỷ USD, sản xuất hơn 100 triệu lốp cho ô tô chạy xăng thông thường, xe điện, xe máy, xe tải và xe bus. Ngoài Singapore, công ty có 3 nhà máy ở Trung Quốc, một ở Mỹ và một ở Indonesia.

Giờ đây ông Tan cho biết sẵn sàng đưa công ty đi xa hơn, tiến vào tốp 10 của ngành công nghiệp lốp xe, nơi Michelin của Pháp và Bridgestone của Nhật từ lâu thống trị bảng xếp hạng. Giti từng lọt tốp 10 trong thời gian ngắn năm 2015. Đây là nhiệm vụ được cho rất khó khăn. Họ phải tăng trưởng mạnh để vượt qua đối thủ đứng thứ 10 hiện nay là Sailun Group từ Trung Quốc, có doanh thu 4,9 tỷ USD và năng lực sản xuất 140 triệu lốp mỗi năm.

Chủ tịch Tan dựa vào điểm mạnh kỹ thuật của Giti để thu hút thêm khách hàng. Ông nói: “Chỉ xây dựng nhà máy và tung sản phẩm ra thị trường không còn hiệu quả nữa. Những thương hiệu có thể xây dựng công nghệ mạnh, hiện diện ở thị trường trọng điểm cùng với nhiều đối tác phát triển, mới tồn tại và đi lên bền vững.”

Dù ít thu hút sự chú ý của báo chí, nhưng các thao tác lái xe, tăng tốc, phanh, ổn định và kiểm soát tốc độ đều liên quan đến lốp – bộ phận duy nhất tiếp xúc với mặt đường. Theo ông Tan, trong 5 năm qua, công ty đã chi hơn 2 tỷ USD cho nghiên cứu phát triển, để tạo ra những loại lốp đáp ứng được yêu cầu ngày càng phức tạp của xe chở khách lẫn chở hàng. Từ yếu tố cơ bản như an toàn, độ bền đến hiệu quả năng lượng, giám sát thông minh đều thông qua cảm biến nhúng trong lốp. Các cảm biến đo lường 8 số liệu, như áp suất và nhiệt độ, để đánh giá độ mòn và trạng thái an toàn.

Giti có tiến bộ công nghệ vượt trội, nhờ 800 kỹ sư làm việc tại 4 trung tâm nghiên cứu trải rộng khắp Trung Quốc, Đức, Indonesia và Mỹ. Ông Tan chia sẻ: “Hầu hết khách hàng đều không hiểu về lốp xe. Tôi từng nghe người ta nói làm lốp xe rất dễ, đổ cao su vào khuôn là sẽ ra. Thực tế không dễ dàng như vậy.”

Ví dụ về siêu xe U9X. Giti đề xuất và thử nghiệm hơn 30 loại lốp. Ông Yan Feng, người đứng đầu viện nghiên cứu Yangwang thuộc bộ phận R&D của BYD nói: “Để đạt được kỷ lục thế giới về tốc độ tối đa và thời gian vòng đua trên một chiếc xe cực đỉnh như vậy, sự hợp tác chặt chẽ với nhà cung cấp lốp là rất cần thiết. Với mối quan hệ hợp tác lâu dài hơn 2 thập kỷ, Giti là lựa chọn rõ ràng cho dự án này. Loại lốp mà họ phát triển sử dụng sợi chịu nhiệt có độ bền cao, đảm bảo ổn định ở tốc độ lớn. Ngay cả sự bất thường nhỏ nhất hoặc sự mòn trên lốp, cũng có thể ảnh hưởng tới tốc độ và an toàn của xe.”

Theo Chủ tịch Tan, dự án này đã thử thách Giti và chứng minh rằng: “Giti có thể tạo ra sản phẩm vượt xa ứng dụng hàng ngày của lốp xe thông thường. Bạn thử tưởng tượng lực tác động khi vào cua ở tốc độ 300km/h. Điều này rất thú vị vì cũng liên quan đến xe điện.” Không giống lốp xe thông thường, lốp xe điện yêu cầu chỉ số tải trọng cao hơn (xe điện nặng hơn xe xăng), lực cản lăn thấp (càng ít năng lượng tiêu thụ, phạm vi lái càng lớn) và hoa văn gai lốp được tối ưu hóa (cả về độ bám đường và giảm tiếng ồn trên đường).

“GITI CÓ THỂ ĐẠT ĐƯỢC MỤC TIÊU LỌT TỐP 10 NHÀ SẢN XUẤT LỐP XE HÀNG ĐẦU THẾ GIỚI. CÂU HỎI DUY NHẤT LÀ BAO LÂU NỮA?”

Ông Tan đặt cược vào chiến lược lốp xe điện, đã thúc đẩy tăng trưởng không thể đúng thời điểm hơn. Trên toàn thế giới, lượng xe điện lưu hành tăng lên mỗi năm. Xe điện chiếm khoảng 20% lượng xe bán ra trên toàn cầu năm 2024, so với 18% năm 2023. Năm 2025 dự đoán còn cao hơn. Trung Quốc đã vươn lên thành thị trường xe điện lớn nhất thế giới, tiêu thụ 11 triệu chiếc năm 2024, chiếm gần 2/3 tổng thị phần.

Trong thập kỷ qua, lốp xe điện trở thành mảng kinh doanh phát triển nhanh và có tiềm năng nhất của Giti. Hơn một nửa trong số 300 mẫu xe của các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) mà công ty cung cấp lốp là xe điện, theo hồ sơ gần đây của Giti trên sàn giao dịch chứng khoán Singapore về đợt phát hành trái phiếu trị giá 579 triệu USD vừa qua. Thành công đó nhờ tầm nhìn dài hạn, dẫn dắt vị thế Giti từ nhà cung cấp lốp xe cho các hãng sản xuất ô tô Nhật Bản ở Indonesia, đến hợp tác với hàng loạt hãng xe điện Trung Quốc. Ví dụ hợp tác với Chery Automobile từ 20 năm trước.

Theo ông Tan, Giti đã bán lốp xe điện từ những ngày đầu phương tiện này nở rộ tại Trung Quốc. Nhờ có mặt đúng lúc, Giti giành được hợp đồng sản xuất lốp xe điện đầu tiên với BYD năm 2010, mở rộng mối quan hệ hợp tác ban đầu chỉ là xe xăng. Hiện nay, Giti là nhà cung cấp lốp xe OEM hàng đầu cho xe điện tại Trung Quốc, nhất là các hãng như Geely Auto, XPeng và NIO. Trung Quốc lại là trung tâm sản xuất xe điện lớn nhất thế giới, chiếm 70% sản lượng.

Theo ông David Shaw, CEO một công ty tư vấn về lĩnh vực lốp xe ở London, tập trung vào thị trường xe điện Trung Quốc có thể là bàn đạp giúp Giti leo lên vị trí cao hơn trên thị trường toàn cầu. Ông Shaw nói: “Giti có thể đạt được mục tiêu lọt vào tốp 10 hãng sản xuất lốp xe của thế giới. Câu hỏi duy nhất là mất bao lâu?”

Giai đoạn Giti đẩy mạnh tiến vào thị trường lốp xe điện, thì những nhà sản xuất hàng đầu như Michelin, Bridgestone, Goodyear hay Continental Tires đang giảm thị phần vào tay những đối thủ mới nổi như Giti, Hankook Tire & Technology (Hàn Quốc) hay Yokohama Rubber (Nhật Bản). Các hãng mới nổi này sở hữu công nghệ cao, đủ năng lực sản xuất lốp chất lượng với giá tương đối rẻ. Ông Shaw khẳng định, Giti hoàn toàn có khả năng lọt tốp 10 bởi các ông lớn đang gặp khó khăn.

Ông Tan nhiều lần nhìn thấy lốp Giti trên đường phố trong các chuyến công tác khắp nơi, một phần nhờ chiến lược mấy năm qua được công nhận trên toàn cầu. Năm 2025, Giti hợp tác với Volkswagen để trang bị lốp cho xe tải điện ID.Buzz. Xe tải này trang bị lốp GitiSynergy H2, dự kiến một chiếc sẽ thực hiện hành trình qua 75 quốc gia, đi quãng đường 80.000km và khởi hành từ Hanover. Chuyến đi nhằm phá kỷ lục Guinness về việc ghé thăm nhiều quốc gia nhất, với một hành trình duy nhất, cùng một bộ lốp duy nhất. Đây được xem là thử thách khắc nghiệt nữa với Giti. Công ty muốn gửi đi thông điệp nhất quán rằng, lốp của họ thật sự chất lượng.

•  •  •

Chủ tịch Tan lớn lên ở Kuala Lumpur, là công dân Malaysia, cho biết luôn đam mê với ô tô. Gia đình ông sở hữu một cửa hàng sửa chữa ô tô. Ông còn yêu thích sinh học nên đã theo ngành y tại Đại học Sydney. Tốt nghiệp năm 1992, ông dành 6 năm làm bác sĩ gây mê tại bệnh viện ở Úc, Hồng Kông (Trung Quốc) và Malaysia, trước khi chuyển hướng học lấy bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh tại MIT năm 2000.

Những kinh nghiệm y học góp phần giúp ông vượt qua thách thức tại Giti. Ông Tan nhớ lại: “Trong y học, bạn cần biết nguyên nhân gốc rễ của mọi vấn đề. Trong kinh doanh cũng vậy, bạn cần biết ngọn nguồn mọi trường hợp. Nếu không, bạn chỉ đang điều trị các triệu chứng, công ty không thể phát triển vì chưa giải quyết vấn đề cốt lõi.”

Vài năm sau khi gia nhập Giti, ông Tan khi đã là giám đốc bán hàng quốc tế, thường xuyên đi thăm các nhà máy sản xuất ô tô khắp châu Á, châu Âu và Hoa Kỳ để giới thiệu lốp xe của đơn vị mình. Mặc dù thị trường OEM nhỏ, nhưng ông Yash Agarwal, một nhà phân tích cổ phiếu tại Nirmal Bang Securities có trụ sở ở Gurugram (Ấn Độ) cho rằng, phân khúc OEM mang lại tiềm năng phát triển lâu dài hơn nhiều cho một nhà sản xuất lốp xe, tạo cơ hội hợp tác thiết kế lốp với một công ty ô tô và gieo mầm doanh số bán hàng có biên lợi nhuận cao hơn.

Ông Tan nhớ lại những cuộc đàm phán kéo dài để giành được hợp đồng OEM với một nhà sản xuất ô tô lớn của Đức. Thẩm định mất nhiều năm, họ yêu cầu Giti báo cáo kiểm toán thường xuyên để đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt. Giành được hợp đồng từ một nhà sản xuất đã mở ra cánh cửa với những nhà sản xuất khác. Ông nói: “Thương hiệu duy nhất bạn thấy ngoài chiếc xe là lốp xe. Vì vậy bạn cũng tự động đại diện cho thương hiệu xe. Họ phải tin tưởng rằng, bạn cung cấp sản phẩm chất lượng.”

Trong số những điểm dừng chân của ông có bang Nam Carolina, trung tâm sản xuất xe hơi lớn ở Mỹ. Giti đã xuất khẩu lốp xe sang Mỹ từ năm 2005, mở một nhà máy và trung tâm phát triển rộng 158.000m2 tại quận Chester năm 2017. Hiện nay, công ty sản xuất khoảng 5 triệu lốp xe mỗi năm ở xứ cờ hoa, chiếm 25% tổng số bán của công ty tại thị trường này. Phần còn lại nhập khẩu từ nhà máy ở Indonesia.

Dù thừa nhận chi phí xây dựng 560 triệu USD cao hơn nhà máy công suất tương đương ở châu Á, nhưng ông Tan cho rằng, đó là cách củng cố mối quan hệ với khách hàng Mỹ và giảm rủi ro chuỗi cung ứng. Đây được xem là bước đi sáng suốt sau khi Tổng thống Trump áp thuế nhập khẩu cao các sản phẩm liên quan đến xe hơi, bao gồm cả từ Trung Quốc và Indonesia. Ông Tan bộc bạch: “Chúng tôi xây dựng nhà máy đúng lúc. Nhà máy giúp chứng minh cam kết của Giti với thị trường Mỹ.”

Thị trường châu Á chủ lực vẫn hứa hẹn tăng trưởng cao cho Giti, nhất là Trung Quốc, nơi tiêu thụ xe nhiều nhất toàn cầu với 31 triệu chiếc được bán trong năm 2024. Nửa đầu năm 2025, Trung Quốc chiếm 44% tổng doanh số của Giti, tiếp theo là Indonesia 26%. Theo ông Agarwal của Nirmal Bang, tăng trưởng của thị trường lốp xe toàn cầu sẽ được thúc đẩy bởi khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Khó khăn ở Mỹ và châu Âu nhiều, như giá xe tăng và lãi suất vẫn cao.

Theo TechSci Research có trụ sở tại New York, thị trường lốp xe của Trung Quốc sẽ tăng gấp đôi, từ 55 tỷ USD năm 2024 lên 102 tỷ USD năm 2030. Con số này chiếm gần một nửa tổng thị trường toàn cầu, dự kiến khoảng 240 tỷ USD vào cuối thập kỷ, với tăng trưởng kép hàng năm khoảng 11%. Nhận diện xu thế, Giti đã khai trương thêm dây chuyền sản xuất mới ở tỉnh An Huy – trung tâm chế tạo xe hơi ở miền Đông Trung Quốc, với kế hoạch tăng công suất lên 23 triệu lốp vào năm 2027.

“NGOÀI CHIẾC XE CHÍNH, THƯƠNG HIỆU DUY NHẤT BẠN THẤY LÀ CÁI LỐP.”

Theo ông Agarwal, để lọt tốp 10, Giti cần mối quan hệ tốt hơn với các nhà sản xuất ô tô hàng đầu, cũng như tăng cường hiện diện ở thị trường xe điện và SUV. Chỉ khi đó, Giti mới đạt được tốc độ tăng trưởng doanh thu 2 con số, cao hơn mức trung bình của ngành. Ba năm qua, Giti ghi nhận tăng trưởng kép hàng năm khá khiêm tốn, khoảng 7,6%.

Một trong những khó khăn Giti đang đối mặt là thiếu cao su tự nhiên, trong bối cảnh nhu cầu về nguyên liệu này đang tăng cao, cùng với sự cạnh tranh về giá quyết liệt từ nhiều thương hiệu có năng lực trên toàn cầu. Dù giá cao su trên sàn giao dịch hàng hóa Tokyo, chuẩn mực trong thương mại cao su toàn cầu, đã giảm nhẹ từ đầu năm 2025, nhưng vẫn tăng 80% so với năm 2020. Trong 3 năm qua, khoảng một nửa doanh thu của Giti là chi cho nguyên liệu thô như cao su, nylon, dây polyester, thép và bột carbon.

Để giảm tác động chi phí đầu vào che mờ lợi nhuận, Giti tập trung mua hàng đảm bảo giá sỉ, cung cấp từ mạng lưới toàn cầu. Gần đây, công ty đã giới thiệu một loại lốp mới, được làm chủ yếu từ vật liệu bền vững, như cao su tái chế và chai nhựa. Các nỗ lực đã mang lại kết quả. Lợi nhuận năm 2024 của Giti đạt 129 triệu USD, tăng 80% so với 71 triệu USD năm 2023.

Nhìn về tương lai, Chủ tịch Tan nhận thấy công nghệ lốp xe phải liên tục đổi mới, để theo kịp thị trường đang phát triển nhanh. Ông lưu ý: “Bạn không chỉ bán sản phẩm. Bạn còn bán dịch vụ khách hàng và công nghệ trong sản phẩm, để lan tỏa nhiều giá trị, như vậy đối tác mới đặt niềm tin.” 

Khởi đầu

Giti có nguồn gốc từ một nhà sản xuất lốp xe đạp nhỏ ở thủ đô Jakarta của Indonesia, có tên Hock Thay Hin thành lập năm 1951. Công ty đổi tên thành Gajah Tunggal dưới thời ông trùm kinh doanh Sjamsul Nursalim – con trai của một thương nhân buôn bán cao su cũng là người sáng lập. (Chủ tịch Tan hiện nay kết hôn với con gái út của nhà sáng lập Nursalim. Giti trong tiếng Indonesia nghĩa là con voi.) Những thập kỷ tiếp theo, công ty mở rộng kinh doanh, sản xuất lốp cho xe máy, ô tô, xe tải… từ nhà máy ở Indonesia. Khách hàng quan trọng là doanh nghiệp Nhật Bản ở Indonesia, như Inoue Rubber. Hai bên có mối quan hệ chiến lược, sau này đổi thành liên minh.

Năm 1993, Giti Tire (Singapore) thành lập như công ty cổ phần tư nhân của tập đoàn. Cùng năm, công ty thâm nhập thị trường Trung Quốc, đầu tư vào một nhà máy sản xuất lốp xe tải ở tỉnh An Huy. Ngày nay, Giti Tire được kiểm soát thông qua Tập đoàn Giti Holdings. (Giti Holdings vẫn duy trì cổ phần trong hoạt động sản xuất lốp xe tại Indonesia thông qua 49,5% cổ phần của Gajah Tunggal.) Một thập kỷ sau, Giti đẩy mạnh hoạt động tại Trung Quốc bằng việc mua 44% cổ phần nhà sản xuất lốp xe Hualin Tyre niêm yết trên sàn Thượng Hải, sau này đổi tên thành Giti Tire Corp. Năm 2004, Gajah Tunggal ký thỏa thuận sản xuất lốp xe cho Michelin, đổi lại Michelin mua 10% cổ phần công ty niêm yết tại Jakarta này. Tỷ phú Nursalim hiện đứng thứ 29 trong danh sách 50 người giàu nhất Indonesia 2025, với tài sản ròng 2,8 tỷ USD.

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 1/2.2026