ASEAN hưởng lợi sau phán quyết về thuế của Tòa Tối cao Hoa Kỳ?

Sau phán quyết của tòa án ngày 20.2, ông Trump nhanh chóng tuyên bố áp đặt thuế quan toàn cầu mới ở mức 10%, rồi 15%, dựa trên điều 122 đạo luật thương mại 1974.

Theo giới phân tích, nhiều nhà xuất khẩu đặc biệt ở Đông Nam Á đang cảm thấy nhẹ nhõm. Ông Jon Lang, chuyên gia chính sách an ninh kinh tế tại công ty tư vấn rủi ro địa chính trị APCO, cũng là cựu quan chức Nhà Trắng trong nhiệm kỳ 1 của Tổng thống Trump chia sẻ: “Những nước mà Mỹ có thâm hụt thương mại song phương cao như ở Đông Nam Á, tạm thời là người hưởng lợi ròng.”

Trước phán quyết của Tòa Tối cao, thuế đối ứng với ASEAN dao động từ 19% (Philippines, Malaysia, Campuchia, Indonesia, Thái Lan) tới 40% (Myanmar, Lào). Theo nhiều phân tích, thuế mới có thể giảm xuống còn 10%. Đây là mức giảm rất lớn, đưa ASEAN về ngang với đối tác gần gũi của Mỹ đang hưởng 10% như Anh, Úc và Argentina.

Ông Jon Lang nói thêm: “Tình trạng này có thể kéo dài đến khi quá trình xử lý theo điều 301 kết thúc, hoặc điều chỉnh theo điều 232 được thực thi.” Đây là 2 điều ông Trump dọa áp dụng nhằm giải quyết tình trạng bất bình đẳng thương mại và an ninh quốc gia.

Ông Jon Lang dự đoán: “Tôi cho rằng sẽ có sự gia tăng nhập khẩu từ các nước thuế thấp như trên, giữa giai đoạn chuyển tiếp này.”

Cựu đại sứ Mỹ tại Malaysia, Brian McFeeters, cho biết mặc dù phán quyết của tòa làm tăng sự không chắc chắn và bối rối, cho bức tranh thương mại vốn đã phức tạp, nhưng không ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ kinh tế Mỹ – ASEAN.

Ông McFeeters hiện là chủ tịch kiêm CEO tạm thời của Hội đồng Kinh doanh Mỹ-ASEAN nói tiếp: “Các lãnh đạo Đông Nam Á rất thực tế. Họ hiểu quy mô thị trường Mỹ, chất lượng và sức bền của các khoản đầu tư từ Mỹ. Có thể sẽ gián đoạn nhỏ, tiến triển chậm ở một số khía cạnh, nhưng tổng thể vẫn vững chắc. Điều này bao gồm cả tiến bộ trong giải quyết rào cản phi thuế quan được quy định trong thỏa thuận thương mại toàn diện mà chính quyền ông Trump đã ký với Malaysia, Campuchia và Indonesia.”

Trong khi đó, sự chú ý đang dồn vào Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) – những nền kinh tế đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ để được giảm thuế.

Giáo sư Winston Ma từ trường luật New York chia sẻ: “Có lý do khiến ông Trump vội vàng chốt các thỏa thuận thương mại trong những tuần gần đây. Quyết định của Tòa Tối cao có thể đặt ra câu hỏi về tính hợp pháp, liên quan đến những thỏa thuận đầu tư từ Nhật, Hàn Quốc và Đài Loan (TQ) vào Mỹ.”

Ông Paul Ashworth, nhà kinh tế trưởng phụ trách Bắc Mỹ tại Capital Economics nhận định: “Tổng thống Trump không thể hoàn thành các thỏa thuận đang đàm phán. Có khả năng một số thỏa thuận sẽ đổ vỡ.”

Đại diện thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer chia sẻ, họ tin tưởng tất cả thỏa thuận thương mại do Tổng thống Trump đàm phán sẽ vẫn có hiệu lực.

Ông Connor Pfeiffer, chuyên gia về quan hệ chính phủ tại FDD Action, một tổ chức vận động cho chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ nhận định, các đối tác có khả năng sẽ tuân thủ thỏa thuận thuế quan đã ký. Điều này do thuế quan theo ngành dựa trên mục 232, như 25% với ô tô được áp dụng từ đầu năm 2025, có tính đe dọa cao hơn thuế đối ứng ở nhiều quốc gia. Ví dụ phán quyết của tòa khó ảnh hưởng tiêu cực đến thỏa thuận Hoa Kỳ – Nhật Bản, do tầm quan trọng của việc giảm nhẹ gánh nặng thuế quan theo mục 232 đối với Nhật Bản.

Một câu hỏi khác, là phán quyết của tòa ảnh hưởng thế nào đến thỏa thuận ngừng thương chiến giữa Mỹ với Trung Quốc ký tháng 10.2025?

Bà Wendy Cutler, cựu phó đại diện thương mại Mỹ chia sẻ: “USTR vẫn đang tiến hành điều tra theo điều 301 về việc Trung Quốc không tuân thủ thỏa thuận giai đoạn 1 từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Điều này có thể nằm trong kế hoạch dự phòng của Trung Quốc.”

Một phần đáng kể thuế quan áp đặt lên Trung Quốc là dựa theo điều 301, các nhà phân tích cho rằng phán quyết của tòa khó tác động đến quan hệ song phương hoặc tác động tới chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào cuối tháng 3.

Theo tuyên bố của đại diện thương mại Hoa Kỳ (USTR) Greer, thuế quan với Trung Quốc theo điều 301 hiện dao động từ 7,5% đến 100%; trong khi theo điều 232 hiện hành dao động từ 10% đến 50%; tổng cộng chiếm 30% hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ.

Ông Greer nói thêm, các cuộc điều tra mới theo điều 301 sẽ được tiến hành để xử lý những hành vi, chính sách và thực tiễn không thể biện minh cho tính vô lý, phân biệt đối xử và bất bình đẳng của nhiều đối tác. Ông lưu ý điều tra sẽ nhắm vào nhiều lĩnh vực, như dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, lao động cưỡng bức, kỹ thuật số, giá thuốc và gây ô nhiễm đại dương. Chúng sẽ được tiến hành trong “khung thời gian nhanh chóng”.

(Biên dịch: NVP)